Bij een medaka van het normale type sext je door naar twee vinnen te kijken: de rugvin, ingekeept bij het mannetje, en de aarsvin, een parallellogram bij het mannetje, een trapezium bij het vrouwtje. Bij een Hikari is de rugvin een kopie van de aarsvin, wat op het eerste gezicht verwarrend is. In werkelijkheid verandert de methode niet: de twee vinnen dragen elk dezelfde kenmerken, en de inkeping aan de basis van de rugvin blijft het zekerste punt. Zo lees je een Hikari, kenmerk voor kenmerk, en sorteer je daarna een partij zonder je te vergissen.
Herinnering: waar je bij een normale medaka naar kijkt
De basismethode wordt beschreven in medaka’s sexen en kweekdieren kiezen. Samengevat draagt bij het mannetje de rugvin een inkeping aan zijn achterste basis, zijn randen zijn gekarteld, en de aarsvin is lang, met een recht onderste randje, in de vorm van een parallellogram. Bij het vrouwtje is de rugvin afgerond, zonder inkeping, en versmalt de aarsvin naar de staart, als een trapezium. Het lichaam van het mannetje is slanker, dat van het vrouwtje ronder in de buik, vooral in het paaiseizoen. Het mannetje gebruikt deze vinnen om het vrouwtje tijdens het afzetten te omklemmen, daarom zijn ze groter.
Wat bij een Hikari verandert

Het Hikari-type is een mutatie die de vis van boven naar onder symmetrisch maakt: de staartvin wordt een ruit, en de rugvin krijgt de vorm en grootte van de aarsvin, alsof de aarsvin op de rug was gekopieerd. De zilveren weerkaatsing van de buik loopt ook op naar de rug, vandaar de naam. Deze vissen kennen wij als gele Hikari.
Gevolg voor het sexen: het gebruikelijke contrast tussen een kleine rugvin en een grote aarsvin verdwijnt. Een beginner die een grote rugvin ziet, concludeert “mannetje” en vergist zich de helft van de keren, want ook het Hikari-vrouwtje heeft een grote rugvin. Je moet de vorm lezen, niet de grootte.
De kenmerken, een voor een
1. De inkeping aan de basis van de rugvin
Dit is het hoofdkenmerk, het eerste dat Japanse kwekers voor dit type noemen. Bij het Hikari-mannetje draagt de rugvin een duidelijke inkeping aan zijn achterste basis, waar de vin aansluit op de staartwortel, precies zoals bij een normaal mannetje. Bij het vrouwtje is de basis doorlopend, zonder uitsparing. Je ziet haar van opzij, bij een stilstaande vis in een klein doorzichtig bakje of een sorteerdoos met platte wanden.
2. Parallellogram of trapezium
Bij het mannetje zijn rugvin en aarsvin allebei parallellogrammen: de vrije rand loopt ongeveer evenwijdig aan het lichaam, en de vin behoudt zijn hoogte tot achteraan. Bij het vrouwtje zijn ze allebei trapezia: de vin is voorin hoger en loopt naar de staart toe taps toe, met een afgeronde punt. Omdat de twee vinnen op elkaar antwoorden, heb je twee keer dezelfde informatie, wat helpt als een van beide beschadigd is.
3. De gekartelde rand
Bij het mannetje is het uiteinde van de aarsvin, en vaak ook dat van de rugvin, gekarteld, doordat de stralen iets uit het vlies steken. Bij het vrouwtje is de rand glad en afgerond. Dit is een bevestigend kenmerk, minder duidelijk bij een jonge of magere vis.
4. Het lichaam en het gedrag
Het mannetje is slanker en nerveuzer; hij volgt de vrouwtjes en plaatst zich ‘s ochtends in het seizoen onder hen. Het vrouwtje heeft een voller buikje en draagt in de vroege ochtend soms haar eiertros, wat de kwestie beslecht. Van bovenaf voegen sommige Japanse kwekers de vorm van de snuit toe, platter bij het mannetje, ronder bij het vrouwtje; het is een aanwijzing, geen bewijs.
Op welke leeftijd, en hoe je een partij sorteert
Net als bij het normale type krijgen de vinnen hun definitieve vorm rond 2,5 tot 3 cm, dat wil zeggen twee tot drie maanden na het uitkomen bij jongen die in het voorjaar zijn geboren en goed gevoed zijn. Daarvoor hebben alle vissen korte, afgeronde vinnen, en vergis je je. Een magere vis is ook moeilijk te lezen: voer de partij twee weken goed voordat je sorteert.
De eenvoudigste manier om te sorteren, beschreven door GEX: je vangt meerdere vissen tegelijk met een groot schepnet, laat ze in een wit, ondiep bakje tot rust komen, en neemt de mannetjes een voor een met een klein jongenschepnet. Het witte bakje laat het silhouet van de vinnen uitkomen. Medaka’s springen tijdens deze handelingen, dus je dekt af wat je niet in de gaten houdt.
Voor de voortplanting houd je een mannetje bij twee vrouwtjes, of twee mannetjes bij vier tot vijf vrouwtjes, in een bak van 20 tot 30 liter, zoals bij elke medaka. Een Hikari plant zich voort als Hikari: het type is vastgelegd, en twee Hikari-ouders geven Hikari-jongen.
De gevallen die het nog ingewikkelder maken
- Hikari met lange vinnen (Hirenaga). Als de vinnen langer worden, als een sluier of een zwaluwstaart, gaat de geometrische vorm verloren. Het advies van Japanse kwekers is de jongen te sexen rond 1,5 cm, voordat de vinnen groeien, en ze dan te markeren of te scheiden. Bij een volwassen vis val je terug op de gekartelde rand bij het mannetje tegenover de afgeronde bij het vrouwtje. Onze Saboten, een Hirenaga, zit in dat geval.
- Hikari Daruma. Het korte lichaam verkleint de vinnen naar verhouding, maar de kenmerken blijven dezelfde: inkeping, parallellogram, gekartelde rand. Je kijkt gewoon beter.
- Kromme rug. Het Hikari-type heeft een deel exemplaren met een gekromde wervelkolom. Een rugvin die door de kromming is vervormd, is niet meer te lezen; je beoordeelt op de aarsvin alleen, en maakt er geen kweekdier van.
De kenmerken om te onthouden
| Hikari-mannetje | Hikari-vrouwtje | |
|---|---|---|
| Basis van de rugvin | duidelijke inkeping achteraan | doorlopend, zonder inkeping |
| Vorm van rugvin en aarsvin | parallellogram, dezelfde hoogte tot achteraan | trapezium, voorin hoger, afgeronde punt |
| Rand van de vinnen | gekarteld | glad |
| Lichaam | slank, nerveus | vol buikje, eieren ‘s ochtends in het seizoen |
| Betrouwbare leeftijd | 2,5 tot 3 cm, twee tot drie maanden; rond 1,5 cm voor lange vinnen | |
Veelgestelde vragen
Mijn Hikari heeft een grote rugvin, is het dus een mannetje?
Nee. Bij een Hikari heeft ook het vrouwtje een grote rugvin, een kopie van haar aarsvin. Kijk naar de vorm en de inkeping, niet naar de grootte.
Moet ik van boven of van opzij kijken?
Van opzij, in een bakje met platte wanden. De kenmerken zitten in het profiel van de vinnen. Van bovenaf zie je alleen de weerkaatsing van de rug en eventueel de snuit.
Ik kan de inkeping niet zien.
Of de vis is te jong, of hij is mager, of de vin is dichtgevouwen. Wacht tot hij groter is dan 2,5 cm, voer hem, en bekijk hem stilstaand, bij daglicht, op een witte achtergrond.
Kan een Hikari zich voortplanten met een normale medaka?
Ja, het is dezelfde soort. De jongen zijn van het normale type, met een iets bredere rugvin dan gewoonlijk: het volledige Hikari-lichaam vereist twee kopieën van het gen, één kopie zie je alleen aan de verbrede rugvin (zie de erfelijkheid bij de medaka); om de Hikari te behouden kruis je Hikari met Hikari.
Bronnen
- Aqua Life blog, メダカQ&A No.001, メダカのオスとメスの見分け方は?品種別の見分け方も紹介: basismethode, ヒカリ体型 (rugvin = aarsvin, dezelfde lezing), ダルマ, ヒレ長 (sexen rond 1,5 cm, gekartelde of afgeronde rand bij de volwassene), blog.mpj-aqualife.com/archives/14288.
- Oyama Medaka Center, メダカの体型とオス、メスの見分け方: Hikari-mannetje met rugvin en aarsvin als parallellogram met 切れ込み, vrouwtje als 台形, oyama-medaka-center.com/osuormesu.html.
- GEX, メダカのオス・メスの見分け方と、簡単な選別方法: gekartelde rugvin en aarsvin als parallellogram bij het mannetje, sexen rond drie maanden, sorteren met twee schepnetten, gex-fp.co.jp.
- Tokyo Aqua Garden, メダカのオス・メスを見分ける方法: inkeping van de rugvin, lange en vierhoekige aarsvin, lichaam, t-aquagarden.com/column/medaka_discern.