Medaka-woordenlijst: de Japanse termen uitgelegd

De woordenschat van de veredelde medaka is Japans, en de Engelse handelsvertalingen vertroebelen hem meer dan dat ze hem verhelderen. Deze woordenlijst legt voor elke term het Japanse woord vast, de lezing in Latijns schrift achter het middenpunt, en het Nederlandse woord dat we op medaka.fr gebruiken. Ze volgt de zeven groepen van het classificatiehandboek van de Japan Medaka Association, daarna de kweektermen.

De vis

Term Japans Definitie
medaka メダカ, 目高 · medaka Japanse naam van Oryzias latipes, “hoge ogen”. Meervoud: medaka’s.
veredelde medaka 改良メダカ · kairyō medaka Variëteit verkregen door selectie uit de wilde vorm.
wilde medaka 野生メダカ, ミナミメダカ · yasei medaka, minami medaka De natuurlijke Japanse vorm, in Japan beschermd. De gekweekte Kuro medaka staat er dicht bij maar is niet de wilde vorm.
Himedaka 緋メダカ · himedaka De oudste variëteit, oranjegeel, bekend sinds de Edo-periode. Ook verkocht als “gele medaka” of “gouden medaka”.
variëteit 品種 · hinshu Groep medaka’s met onderscheiden, herkenbare kenmerken.
lijn 系統 · keitō Groep voortgekomen uit dezelfde selectie, bij dezelfde kweker.
gefixeerde variëteit 固定品種 · kotei hinshu Variëteit waarvan minstens 30 % van de nakomelingen de kenmerken herhaalt.
fixatiegraad 固定率 · koteiritsu Aandeel van de nakomelingen dat aan de ouders beantwoordt. Bepaalt de prijs en het gemak van selectie.
huisnaam ハウスネーム, 屋号 · hausu nēmu, yagō Commerciële bijnaam van de kweker die de variëteit heeft gemaakt: Youkihi, Miyuki, Orochi, Saboten, Neptune.
verkopersnaam — Engelse benaming uit de importhandel (Platinum, Black Dragon, Orange Black). Zegt niets over de lijn of de maker.

De pigmentcellen

Term Japans Definitie
melanoforen 黒色素胞 · kokushikisohō Cellen met zwart pigment. Hun dichtheid maakt het zwart, hun afwezigheid de albino.
xanthoforen 黄色素胞 · ōshikisohō Cellen met geel tot oranje pigment. De Himedaka en de Youkihi hangen ervan af.
leucoforen 白色素胞 · hakushikisohō Cellen met wit pigment.
iridoforen 虹色素胞 · kōshikisohō Weerkaatsende cellen. Ze maken de lamé, de uitwendige glans, de inwendige glans en het blauw.
bodemreactie 背地反応 · haichi hannō De medaka maakt zijn kleed lichter op een lichte bodem en donkerder op een donkere. De Orochi-lijnen reageren niet.
color-up 色揚げ · iroage Versterking van de kleur door voeding (carotenoïden, astaxanthine), bodem en zonlicht.

Groep 1: lichaamskleuren

Vaste Nederlandse term Japans Opmerking
bruin 茶 · cha De wilde vorm.
geel 黄 · ki Himedaka.
wit 白 · shiro Shiro medaka.
blauw 青 · ao Ao medaka, blauwgrijs.
zwart 黒 · kuro Van donkergrijs tot Orochi-zwart.
goud 黄金 · ōgon Metaalgeel.
amber 琥珀 · kohaku Doorschijnend oranjebruin. Homofoon van Kōhaku 紅白, niet te verwarren.
vermiljoen 朱赤 · shuaka Het oranjerood van de Youkihi.
oranje オレンジ · orenji Zuiver oranje.
roze ピンク · pinku Lichtroze.

Groepen 2 en 3: schubben en ogen

Vaste Nederlandse term Japans Definitie
doorzichtige schubben 透明鱗 · tōmeirin Doorschijnende kieuwdeksels die rood lijken. Basis van de panda en de inwendige glans.
halfdoorzichtige schubben, Aurora 半透明鱗, オーロラ · hantōmeirin, ōrora Tussenvorm tussen doorzichtig en ondoorzichtig. Basis van de Aurora-lijn en van de meeste recente lamés.
albino アルビノ · arubino Zonder melanine, rode ogen, gevoeliger voor zon.
panda パンダ · panda Zwarte oogcontour op doorzichtige schubben, het oog lijkt omrand.
robijnoog ルビーアイ · rubī ai Rode iris bij een niet-albino.
klein oog 小眼 · shōgan Verkleind oog.
uitpuilend oog 出目 · deme Bolvormig oog, zoals bij sommige goudvissen.
voorwaarts oog 目前 · memae Oog dat naar voren is verschoven.
groot oog ビッグアイ · biggu ai Vergroot oog.
bellenoog 水泡眼 · suihōgan Vochtzak onder het oog.
aardoog アースアイ · āsu ai Blauwe of zilveren iris, als een planeet.
platinaoog プラチナアイ · purachina ai Lichte metaalachtige iris. In 2025 aan het handboek toegevoegd.

Groep 4: iridoforen, de glansen

Saboten-medaka's met lamé en uitwendige glans van bovenaf gezien
Lamé en uitwendige glans van bovenaf gezien, bij Saboten in een verkoopbak in Lesneven.
Vaste Nederlandse term Japans Definitie
lamé ラメ · rame Verspreide glanzende schubben, als glitters. Het woord komt van de stof.
uitwendige glans 体外光 · taigaikō Ononderbroken weerkaatsende band op de rug. Het kenmerk van de Miyuki.
Miyuki 幹之 · miyuki Huisnaam van de lijn die de uitwendige glans heeft gefixeerd: voorgesteld door Kan Takashi (Ehime) op de eerste JMA-wedstrijd van 2007, gefixeerd door Medaka no Yakata in 2008, genoemd naar de dochter van Kan. Gebruikt als synoniem van het kenmerk.
zwakke, sterke, superglans 弱光, 強光, スーパー光 · jakkō, kyōkō, sūpā-kō Gradaties van de uitwendige glans naar de lengte op de rug.
ijzeren masker 鉄仮面 · tekkamen Uitwendige glans die tot de kop reikt.
hele lichaam フルボディ · furu bodi Uitwendige glans over de hele lengte.
inwendige glans 体内光 · tainaikō Gekleurde weerschijn die door het lichaam heen zichtbaar is, op doorzichtige schubben.
glanzend hele lichaam 全身体内光 · zenshin tainaikō Inwendige glans uitgebreid over het hele lichaam.
buikvliesglans 腹膜光 · fukumakukō Weerkaatsend buikvlies, blauw of goud, van opzij gezien.
vinlijn ヒレ光 · hire-kō Weerkaatsende rand van de vinnen.
Sapphire サファイア · safaia Lijn met blauwe lamé op een donker lichaam.

Groep 5: tekeningen

Vaste Nederlandse term Japans Definitie
vlekken 斑 · buchi Onderscheiden kleurzones op het lichaam.
zwarte rand ブラックリム · burakku rimu Zwarte rand van de schubben (black rim).
Kōhaku 紅白 · kōhaku Wit en vermiljoen. Officiële JMA-naam: wit vermiljoen doorzichtige schubben (白朱赤透明鱗). Het woord van de koi, ongewijzigd overgenomen. Verkocht als “Red White”.
Sanshoku 三色 · sanshoku Wit, vermiljoen en zwart. Verkopers zeggen “Sanke” naar analogie met de koi; het Japans van de medaka zegt Sanshoku.
Tanchō 丹頂 · tanchō Rode vlek alleen op de kop, als bij de kraanvogel.

Groep 6: vinnen

Vaste Nederlandse term Japans Definitie
Longfin ロングフィン · rongu fin Alle vinnen regelmatig verlengd.
Real Longfin リアルロングフィン · riaru rongu fin Sterkere en regelmatigere verlenging dan bij de Longfin.
Hirenaga ヒレ長 · hirenaga Lange vinnen van de Matsui-lijn (松井ヒレ長).
Swallow スワロー · suwarō Sommige vinstralen verlengen zich tot onregelmatige draden.
Samurai サムライ · samurai Rugvin in tweeën gespleten.
Maruko マルコ · maruko Afwezigheid van een rugvin.
Wide fin ワイドフィン · waido fin Verbrede vinnen.
ruitvormige staartvin 菱尾 · hishio Staartvin met vier hoeken, typisch voor het Hikari-type.
Meller メラー · merā Vinstralen gesplitst in punten.
Morpho モルフォ · morufo Brede, iriserende vinnen, naar de vlinder genoemd.
borstelvinnen フサヒレ · fusahire Vermenigvuldigde stralen, uiterlijk van een plumeau.
smalle vinnen ナローフィン · narō fin Vernauwde vinnen.
zeldzaamheden 珍種 · chinshu Drie kenmerken buiten de groepen in het handboek: melanoom (メラノーマ), ijzeren masker (鉄仮面), leeuwenkop (獅子頭).

Groep 7: lichaamsvormen

Vaste Nederlandse term Japans Definitie
normaal type 普通体型 · futsū taikei Wilde silhouet. Wordt niet in de naam geschreven.
Hikari ヒカリ体型 · hikari taikei Aarsvin symmetrisch aan de rugvin, ruitvormige staartvin, weerkaatsende rug. Een vorm, geen kleur.
Daruma ダルマ体型 · daruma taikei Verkorte wervels, kort en rond lichaam. Komt tot uiting wanneer de eieren boven 28 °C incuberen.
halve Daruma 半ダルマ · han-daruma Gedeeltelijke verkorting. Betere ouderdier dan de volledige Daruma.
Hikari-Daruma ヒカリダルマ · hikari daruma Beide kenmerken samen.

Houden

Term Japans Definitie
biotoop ビオトープ · biotōpu Beplante buitenbak zonder filter, waar het evenwicht vanzelf ontstaat.
waterlelieschaal 睡蓮鉢 · suirenbachi De traditionele Japanse bak, van terracotta of kunsthars.
zwarte bak 黒容器 · kuro yōki Donkere bak die de kleuren naar voren brengt door de bodemreactie.
groen water グリーンウォーター · gurīn wōtā Zwevend fytoplankton. Voedt de larfjes, in Japan gewild.
bijvullen 足し水 · tashimizu Verdamping aanvullen zonder te verversen. De regel buiten.
waterverversing 水換え · mizukae Gedeeltelijke vernieuwing. Een kwart tot een derde per week in het seizoen, nooit tijdens de overwintering.
afgestaan water 汲み置き · kumioki Kraanwater dat 24 uur buiten of 2 tot 3 dagen binnen heeft gestaan om het chloor te verwijderen.
overwintering 越冬 · ettō De winter op een laag pitje doorbrengen, zonder voer onder 10 °C.
rietmat すだれ · sudare Rieten scherm over de helft van de bak tegen de zomerzon.
libellenlarve ヤゴ · yago Eerste vijand van de medaka’s buiten.
samenhouden 混泳 · kon’ei Houden met andere soorten. Afgeraden met goudvissen en koi.

Voortplanting

Term Japans Definitie
ouderdieren 種親 · taneoya Paar of trio dat voor de kweek is gekozen.
paaisubstraat 産卵床 · sanranshō Plant, mos of borstel waar het vrouwtje haar eieren afzet.
eieren oogsten 採卵 · sairan De eieren wegnemen om ze apart te incuberen.
graaddagen 積算温度 · sekisan ondo Som van de dagtemperaturen. Een ei komt uit bij ongeveer 250 °C·dagen: 10 dagen bij 25 °C.
harigo 針子 · harigo “Naaldlarfje”, de eerste dagen na het uitkomen. Voeren vanaf de 3e dag.
larf, jonge vis, volwassen vis 稚魚, 若魚, 成魚 · chigyo, wakauo, seigyo De drie volgende stadia.
sorteren 選別 · senbetsu Selectie van de jongen volgens de standaard, eerst op grootte, dan op kenmerken.
F1 F1 Eerste generatie van een kruising.
wedstrijd 品評会 · hinpyōkai Beoordeelde tentoonstelling. De JMA organiseert er in de lente en in de herfst.
JMA 日本メダカ協会 · Nihon Medaka Kyōkai Japan Medaka Association, uitgever van het classificatiehandboek.
WEB図鑑 改良メダカWEB図鑑 Online encyclopedie van Medaka no Yakata, 909 variëteiten in 2026.

Bronnen

  • Japan Medaka Association, classificatiehandboek van de veredelde medaka’s, 5e editie, september 2025.
  • Medaka no Yakata, 改良メダカWEB図鑑: lijst van 56 termen, “basistermen: genetica en pigmenten”, “basistermen: variëteiten en houden”, medakazukan.net/category/term/
  • Tokyo Aqua Garden, メダカの種類・品種・体型・鱗とは (soorten, variëteiten, lichaamsvormen en schubben van de medaka), t-aquagarden.com/column/medaka_variety