De woordenschat van de veredelde medaka is Japans, en de Engelse handelsvertalingen vertroebelen hem meer dan dat ze hem verhelderen. Deze woordenlijst legt voor elke term het Japanse woord vast, de lezing in Latijns schrift achter het middenpunt, en het Nederlandse woord dat we op medaka.fr gebruiken. Ze volgt de zeven groepen van het classificatiehandboek van de Japan Medaka Association, daarna de kweektermen.
De vis
Term
Japans
Definitie
medaka
メダカ, 目高 · medaka
Japanse naam van Oryzias latipes, “hoge ogen”. Meervoud: medaka’s.
veredelde medaka
改良メダカ · kairyō medaka
Variëteit verkregen door selectie uit de wilde vorm.
wilde medaka
野生メダカ, ミナミメダカ · yasei medaka, minami medaka
De natuurlijke Japanse vorm, in Japan beschermd. De gekweekte Kuro medaka staat er dicht bij maar is niet de wilde vorm.
Himedaka
緋メダカ · himedaka
De oudste variëteit, oranjegeel, bekend sinds de Edo-periode. Ook verkocht als “gele medaka” of “gouden medaka”.
variëteit
品種 · hinshu
Groep medaka’s met onderscheiden, herkenbare kenmerken.
lijn
系統 · keitō
Groep voortgekomen uit dezelfde selectie, bij dezelfde kweker.
gefixeerde variëteit
固定品種 · kotei hinshu
Variëteit waarvan minstens 30 % van de nakomelingen de kenmerken herhaalt.
fixatiegraad
固定率 · koteiritsu
Aandeel van de nakomelingen dat aan de ouders beantwoordt. Bepaalt de prijs en het gemak van selectie.
huisnaam
ハウスネーム, 屋号 · hausu nēmu, yagō
Commerciële bijnaam van de kweker die de variëteit heeft gemaakt: Youkihi, Miyuki, Orochi, Saboten, Neptune.
verkopersnaam
—
Engelse benaming uit de importhandel (Platinum, Black Dragon, Orange Black). Zegt niets over de lijn of de maker.
De pigmentcellen
Term
Japans
Definitie
melanoforen
黒色素胞 · kokushikisohō
Cellen met zwart pigment. Hun dichtheid maakt het zwart, hun afwezigheid de albino.
xanthoforen
黄色素胞 · ōshikisohō
Cellen met geel tot oranje pigment. De Himedaka en de Youkihi hangen ervan af.
leucoforen
白色素胞 · hakushikisohō
Cellen met wit pigment.
iridoforen
虹色素胞 · kōshikisohō
Weerkaatsende cellen. Ze maken de lamé, de uitwendige glans, de inwendige glans en het blauw.
bodemreactie
背地反応 · haichi hannō
De medaka maakt zijn kleed lichter op een lichte bodem en donkerder op een donkere. De Orochi-lijnen reageren niet.
color-up
色揚げ · iroage
Versterking van de kleur door voeding (carotenoïden, astaxanthine), bodem en zonlicht.
Groep 1: lichaamskleuren
Vaste Nederlandse term
Japans
Opmerking
bruin
茶 · cha
De wilde vorm.
geel
黄 · ki
Himedaka.
wit
白 · shiro
Shiro medaka.
blauw
青 · ao
Ao medaka, blauwgrijs.
zwart
黒 · kuro
Van donkergrijs tot Orochi-zwart.
goud
黄金 · ōgon
Metaalgeel.
amber
琥珀 · kohaku
Doorschijnend oranjebruin. Homofoon van Kōhaku 紅白, niet te verwarren.
vermiljoen
朱赤 · shuaka
Het oranjerood van de Youkihi.
oranje
オレンジ · orenji
Zuiver oranje.
roze
ピンク · pinku
Lichtroze.
Groepen 2 en 3: schubben en ogen
Vaste Nederlandse term
Japans
Definitie
doorzichtige schubben
透明鱗 · tōmeirin
Doorschijnende kieuwdeksels die rood lijken. Basis van de panda en de inwendige glans.
halfdoorzichtige schubben, Aurora
半透明鱗, オーロラ · hantōmeirin, ōrora
Tussenvorm tussen doorzichtig en ondoorzichtig. Basis van de Aurora-lijn en van de meeste recente lamés.
albino
アルビノ · arubino
Zonder melanine, rode ogen, gevoeliger voor zon.
panda
パンダ · panda
Zwarte oogcontour op doorzichtige schubben, het oog lijkt omrand.
robijnoog
ルビーアイ · rubī ai
Rode iris bij een niet-albino.
klein oog
小眼 · shōgan
Verkleind oog.
uitpuilend oog
出目 · deme
Bolvormig oog, zoals bij sommige goudvissen.
voorwaarts oog
目前 · memae
Oog dat naar voren is verschoven.
groot oog
ビッグアイ · biggu ai
Vergroot oog.
bellenoog
水泡眼 · suihōgan
Vochtzak onder het oog.
aardoog
アースアイ · āsu ai
Blauwe of zilveren iris, als een planeet.
platinaoog
プラチナアイ · purachina ai
Lichte metaalachtige iris. In 2025 aan het handboek toegevoegd.
Groep 4: iridoforen, de glansen
Lamé en uitwendige glans van bovenaf gezien, bij Saboten in een verkoopbak in Lesneven.
Vaste Nederlandse term
Japans
Definitie
lamé
ラメ · rame
Verspreide glanzende schubben, als glitters. Het woord komt van de stof.
uitwendige glans
体外光 · taigaikō
Ononderbroken weerkaatsende band op de rug. Het kenmerk van de Miyuki.
Miyuki
幹之 · miyuki
Huisnaam van de lijn die de uitwendige glans heeft gefixeerd: voorgesteld door Kan Takashi (Ehime) op de eerste JMA-wedstrijd van 2007, gefixeerd door Medaka no Yakata in 2008, genoemd naar de dochter van Kan. Gebruikt als synoniem van het kenmerk.
zwakke, sterke, superglans
弱光, 強光, スーパー光 · jakkō, kyōkō, sūpā-kō
Gradaties van de uitwendige glans naar de lengte op de rug.
ijzeren masker
鉄仮面 · tekkamen
Uitwendige glans die tot de kop reikt.
hele lichaam
フルボディ · furu bodi
Uitwendige glans over de hele lengte.
inwendige glans
体内光 · tainaikō
Gekleurde weerschijn die door het lichaam heen zichtbaar is, op doorzichtige schubben.
glanzend hele lichaam
全身体内光 · zenshin tainaikō
Inwendige glans uitgebreid over het hele lichaam.
buikvliesglans
腹膜光 · fukumakukō
Weerkaatsend buikvlies, blauw of goud, van opzij gezien.
vinlijn
ヒレ光 · hire-kō
Weerkaatsende rand van de vinnen.
Sapphire
サファイア · safaia
Lijn met blauwe lamé op een donker lichaam.
Groep 5: tekeningen
Vaste Nederlandse term
Japans
Definitie
vlekken
斑 · buchi
Onderscheiden kleurzones op het lichaam.
zwarte rand
ブラックリム · burakku rimu
Zwarte rand van de schubben (black rim).
Kōhaku
紅白 · kōhaku
Wit en vermiljoen. Officiële JMA-naam: wit vermiljoen doorzichtige schubben (白朱赤透明鱗). Het woord van de koi, ongewijzigd overgenomen. Verkocht als “Red White”.
Sanshoku
三色 · sanshoku
Wit, vermiljoen en zwart. Verkopers zeggen “Sanke” naar analogie met de koi; het Japans van de medaka zegt Sanshoku.
Tanchō
丹頂 · tanchō
Rode vlek alleen op de kop, als bij de kraanvogel.
Groep 6: vinnen
Vaste Nederlandse term
Japans
Definitie
Longfin
ロングフィン · rongu fin
Alle vinnen regelmatig verlengd.
Real Longfin
リアルロングフィン · riaru rongu fin
Sterkere en regelmatigere verlenging dan bij de Longfin.
Hirenaga
ヒレ長 · hirenaga
Lange vinnen van de Matsui-lijn (松井ヒレ長).
Swallow
スワロー · suwarō
Sommige vinstralen verlengen zich tot onregelmatige draden.
Samurai
サムライ · samurai
Rugvin in tweeën gespleten.
Maruko
マルコ · maruko
Afwezigheid van een rugvin.
Wide fin
ワイドフィン · waido fin
Verbrede vinnen.
ruitvormige staartvin
菱尾 · hishio
Staartvin met vier hoeken, typisch voor het Hikari-type.
Meller
メラー · merā
Vinstralen gesplitst in punten.
Morpho
モルフォ · morufo
Brede, iriserende vinnen, naar de vlinder genoemd.
borstelvinnen
フサヒレ · fusahire
Vermenigvuldigde stralen, uiterlijk van een plumeau.
smalle vinnen
ナローフィン · narō fin
Vernauwde vinnen.
zeldzaamheden
珍種 · chinshu
Drie kenmerken buiten de groepen in het handboek: melanoom (メラノーマ), ijzeren masker (鉄仮面), leeuwenkop (獅子頭).
Groep 7: lichaamsvormen
Vaste Nederlandse term
Japans
Definitie
normaal type
普通体型 · futsū taikei
Wilde silhouet. Wordt niet in de naam geschreven.
Hikari
ヒカリ体型 · hikari taikei
Aarsvin symmetrisch aan de rugvin, ruitvormige staartvin, weerkaatsende rug. Een vorm, geen kleur.
Daruma
ダルマ体型 · daruma taikei
Verkorte wervels, kort en rond lichaam. Komt tot uiting wanneer de eieren boven 28 °C incuberen.
halve Daruma
半ダルマ · han-daruma
Gedeeltelijke verkorting. Betere ouderdier dan de volledige Daruma.
Hikari-Daruma
ヒカリダルマ · hikari daruma
Beide kenmerken samen.
Houden
Term
Japans
Definitie
biotoop
ビオトープ · biotōpu
Beplante buitenbak zonder filter, waar het evenwicht vanzelf ontstaat.
waterlelieschaal
睡蓮鉢 · suirenbachi
De traditionele Japanse bak, van terracotta of kunsthars.
zwarte bak
黒容器 · kuro yōki
Donkere bak die de kleuren naar voren brengt door de bodemreactie.
groen water
グリーンウォーター · gurīn wōtā
Zwevend fytoplankton. Voedt de larfjes, in Japan gewild.
bijvullen
足し水 · tashimizu
Verdamping aanvullen zonder te verversen. De regel buiten.
waterverversing
水換え · mizukae
Gedeeltelijke vernieuwing. Een kwart tot een derde per week in het seizoen, nooit tijdens de overwintering.
afgestaan water
汲み置き · kumioki
Kraanwater dat 24 uur buiten of 2 tot 3 dagen binnen heeft gestaan om het chloor te verwijderen.
overwintering
越冬 · ettō
De winter op een laag pitje doorbrengen, zonder voer onder 10 °C.
rietmat
すだれ · sudare
Rieten scherm over de helft van de bak tegen de zomerzon.
libellenlarve
ヤゴ · yago
Eerste vijand van de medaka’s buiten.
samenhouden
混泳 · kon’ei
Houden met andere soorten. Afgeraden met goudvissen en koi.
Voortplanting
Term
Japans
Definitie
ouderdieren
種親 · taneoya
Paar of trio dat voor de kweek is gekozen.
paaisubstraat
産卵床 · sanranshō
Plant, mos of borstel waar het vrouwtje haar eieren afzet.
eieren oogsten
採卵 · sairan
De eieren wegnemen om ze apart te incuberen.
graaddagen
積算温度 · sekisan ondo
Som van de dagtemperaturen. Een ei komt uit bij ongeveer 250 °C·dagen: 10 dagen bij 25 °C.
harigo
針子 · harigo
“Naaldlarfje”, de eerste dagen na het uitkomen. Voeren vanaf de 3e dag.
larf, jonge vis, volwassen vis
稚魚, 若魚, 成魚 · chigyo, wakauo, seigyo
De drie volgende stadia.
sorteren
選別 · senbetsu
Selectie van de jongen volgens de standaard, eerst op grootte, dan op kenmerken.
F1
F1
Eerste generatie van een kruising.
wedstrijd
品評会 · hinpyōkai
Beoordeelde tentoonstelling. De JMA organiseert er in de lente en in de herfst.
JMA
日本メダカ協会 · Nihon Medaka Kyōkai
Japan Medaka Association, uitgever van het classificatiehandboek.
WEB図鑑
改良メダカWEB図鑑
Online encyclopedie van Medaka no Yakata, 909 variëteiten in 2026.
Bronnen
Japan Medaka Association, classificatiehandboek van de veredelde medaka’s, 5e editie, september 2025.
Medaka no Yakata, 改良メダカWEB図鑑: lijst van 56 termen, “basistermen: genetica en pigmenten”, “basistermen: variëteiten en houden”, medakazukan.net/category/term/
Tokyo Aqua Garden, メダカの種類・品種・体型・鱗とは (soorten, variëteiten, lichaamsvormen en schubben van de medaka), t-aquagarden.com/column/medaka_variety