Het zoutbad voor medaka’s: zout, dosering, duur, terug naar de bak

Het zoutbad is de eerste behandeling van een medaka die het zwaar heeft, en de enige die een particulier in de Europese Unie zonder recept kan doen. Het recept is eenvoudig: 5 g zuiver zout per liter water, in een emmer van minstens 5 L, op de temperatuur van de bak, vijf tot zeven dagen lang, met dagelijkse verversing. Het verlicht de vis en helpt hem zelf te genezen. Het vervangt geen behandeling van een uitgebroken ziekte.

Waarom zout een zoetwatervis helpt

Het lichaam van een medaka bevat meer zouten dan het water waarin hij leeft. Water dringt dus voortdurend zijn weefsels binnen door osmose, en de vis besteedt energie aan het weer uitscheiden via nieren en kieuwen. Een zieke of gestresste vis doet dat minder goed. Zijn beschadigde huid laat nog meer water door.

Wat zout aan het water toevoegen verkleint dat verschil. Tokyo Aqua Garden legt uit dat de energie die op osmoseregulatie wordt bespaard naar herstel gaat. Zout hindert ook bepaalde uitwendige parasieten en oppervlaktebacteriën. Het is een ondersteunende zorg, geen gericht medicijn. Dezelfde bron zegt het duidelijk: het zoutbad past bij vage symptomen; een geïdentificeerde ziekte behandel je directer, wat in de Europese Unie voor antibiotica en middelen tegen parasieten via een dierenarts loopt.

Welk zout je gebruikt

Een zuiver zout, dus natriumchloride zonder iets anders. Grof, ongeraffineerd keukenzout is geschikt, mits je het etiket leest. Twee additieven moet je uitsluiten: jodium, toegevoegd aan de meeste fijne tafelzouten, en antiklontermiddelen (E535, E536, E551 en andere), aanwezig in zouten die goed ‘stromen’. Grijs zeezout zonder additieven (in Frankrijk bijvoorbeeld van Guérande of Noirmoutier) is prima. Zout voor zeeaquaria, dat magnesium-, calcium- en kaliumzouten bevat, is niet gemaakt voor dit gebruik. De Japanse zouten voor medaka’s die de bron noemt, zijn gewoon zuiver zout in een handige verpakking.

De concentratie: 0,5 %, dus 5 g per liter

De Japanse bron stelt de concentratie vast op 0,5 %. Dat is 5 g zout op 1 liter water. De volgende tabel bespaart je het rekenwerk.

Watervolume Zout bij 0,5 %
1 L 5 g
3 L 15 g
5 L 25 g
10 L 50 g
20 L 100 g

Je weegt. Een keukenweegschaal die op de gram nauwkeurig is, volstaat. Een afgestreken theelepel fijn zout weegt volgens keukentabellen ongeveer 5 g, tot 6 g aangedrukt; bij grof zout varieert de maat met de lepel te sterk om betrouwbaar te zijn naargelang de korrelgrootte. Voor 5 L betekent een fout van 5 g dat je van 0,5 naar 0,6 % gaat, wat de medaka verdraagt. Een fout van 25 g verdubbelt de dosis, wat hij slecht verdraagt.

Het zout lost je volledig op in wat lauw water voordat je het in de emmer giet. Tokyo Aqua Garden benadrukt dit punt: slecht opgelost zout veroorzaakt geconcentreerdere zones op de bodem, waar de zieke vis zich ophoudt. De korte, zeer geconcentreerde baden die sommige kwekers toepassen, worden door de bron niet voor de medaka beschreven. Het bad van meerdere dagen op 0,5 % is het veilige protocol.

Het bakje

Blauwe medaka's in een wit bakje
Een wit, ondiep bakje zonder decor: het juiste bakje voor een bad, en om de vis te observeren. Lesneven.

Een emmer of bak van voedselveilig plastic, schoon, nooit gebruikt met zeep of een schoonmaakmiddel. Volume: minstens 5 L, ook voor één enkele vis. De bron legt uit dat een kleiner bakje snel zuurstof tekortkomt. Geen bodem, geen plant, geen decor: een kale bodem laat je de uitwerpselen, gevallen parasieten en de toestand van de vis zien. Een gaas als deksel voorkomt dat de vis springt, wat een gestresste medaka graag doet.

Zachte beluchting, met een kleine luchtpomp en een diffuser, wordt door de bron als facultatief maar nuttig gepresenteerd. Zonder filter in de emmer komt de zuurstof alleen van het oppervlak. Een filter is niet nodig: het water wordt elke dag ververst.

De temperatuur

Dezelfde als die van de bak waar de vis vandaan komt. Een zieke medaka verdraagt niet ook nog een temperatuurschok. Je zet de emmer in de schaduw, op een stabiele temperatuur, ver van een radiator. Voor een vis uit een buitenbak in de zomer betekent dat de emmer buiten in de schaduw, niet in huis bij 20 °C. Bij vinrot raadt de Japanse bron aan 24 tot 26 °C aan te houden, de comfortzone van de medaka. Je gaat er alleen geleidelijk naartoe als de vis uit koeler water komt.

De vis in het bad zetten

Medaka Fish Net, klein schepnetje van 8 cm
Een klein schepnetje met fijne mazen van 8 cm om een medaka te vangen zonder hem te beschadigen.
  1. De emmer voorbereiden met water uit de oorspronkelijke bak, of water dat heeft gestaan op dezelfde temperatuur, en het opgeloste zout.
  2. De vis vangen met een klein schepnetje met fijne mazen, of beter nog met een bekertje, om zijn schubben en slijm niet te beschadigen.
  3. Hem direct in het zoute water zetten. De overgang van 0 naar 0,5 % vraagt volgens Tokyo Aqua Garden geen bijzondere acclimatisering, en de dosis is meteen goed; de enige geleidelijke stap is de uitgang, drie dagen verdunning voor de terugkeer naar de bak.
  4. Afdekken, zacht beluchten, met rust laten.

De duur en het verversen van het water

Gemiddeld vijf tot zeven dagen. Je stopt eerder als de vis zijn eetlust en zijn zwemmen heeft teruggevonden. Elke dag, of hooguit om de twee dagen, vervang je al het water door nieuw zout water van 0,5 %, vooraf bereid en op dezelfde temperatuur. De bron rechtvaardigt deze volledige verversing: de emmer heeft geen filterende bacteriën, en zout verhindert niet dat ammoniak stijgt. Het eenvoudigst is met twee emmers te werken, waarbij de vis van de ene naar de andere gaat.

Wel of niet voeren tijdens het bad

Weinig, of de eerste dagen helemaal niet. Een zieke vis verteert slecht en niet opgegeten voer rot snel in 5 L. Als de vis eetlust toont, volstaan een of twee korrels, weggehaald als ze niet binnen een minuut zijn opgenomen. Als het bad langer dan zeven dagen duurt, adviseert de bron te voeren met een derde van de normale portie. Een vasten van enkele dagen brengt een volwassen medaka niet in gevaar.

De vis uit het bad halen

Dit is de stap die het vaakst slordig wordt gedaan. In één keer van 0,5 % naar het zoete water van de bak gaan is een omgekeerde osmotische schok. De bron vraagt minstens drie dagen geleidelijke terugkeer. Concreet: bij elke verversing vervang je het zoute water door steeds minder zout water. Dag 1: 3 g per liter. Dag 2: 1,5 g per liter. Dag 3: bakwater zonder zout. Daarna gaat de vis terug naar zijn bak, op dezelfde temperatuur. Als de oorspronkelijke bak ondertussen is gecorrigeerd, heeft de vis goede kansen fit te blijven. Zo niet, dan wordt hij weer ziek.

Wat het zoutbad behandelt, en wat niet

Het helpt in deze gevallen, opgesomd door Tokyo Aqua Garden: vis zonder energie, voerweigering zonder zichtbare oorzaak, vis die buiten de overwintering bewegingloos op de bodem staat, gevechts- of vervoerwonden, eerste tekenen van kieuwaantasting, uitwendige parasieten, beginnende vinrot, beginnende schimmel.

Het volstaat niet bij uitgebroken buikwaterzucht, een besmetting met kieuwwormen, algemene witte stip, rode vlekken die zich uitbreiden. In die gevallen is zout een begeleidende zorg. De behandeling zelf is voor een dierenarts. Het artikel over ziekten bij medaka’s geeft bij elke ziekte aan waar het zout ophoudt.

De fouten die je moet vermijden

  • De hoofdbak zouten. Zout doodt planten, garnalen en slakken en brengt de bak uit balans. Het bad doe je altijd apart.
  • Gejodeerd zout of zout met antiklontermiddel gebruiken. Lees het etiket.
  • Op het oog doseren of droog zout op de vis gieten. Wegen, oplossen.
  • Een emmer van 1 L. Te klein, de vis komt er zuurstof tekort.
  • Het verversen vergeten. Zonder dagelijkse verversing stijgt de ammoniak en doet het bad meer kwaad dan goed.
  • De vis in één keer terug in de bak zetten. Drie dagen verdunning.
  • Verlengen zonder resultaat. Na zeven dagen zonder verbetering doet zout het niet beter. Er is een diagnose nodig.
  • Een overwinterende vis zouten. Een medaka die onder 10 °C bewegingloos op de bodem staat, is niet ziek. Je haalt hem niet uit zijn bak. Zie de overwinteringsgids.

De cijfers om te onthouden

Concentratie 0,5 %, dus 5 g zuiver zout per liter (TAG)
Bakje minimaal 5 L, voedselveilig plastic, kale bodem (TAG)
Temperatuur die van de oorspronkelijke bak; 24 tot 26 °C bij vinrot (TAG)
Duur 5 tot 7 dagen (TAG)
Verversing 100 % van het zoute water om de 1 tot 2 dagen (TAG)
Voeren beperkt of niet; een derde van de portie na meer dan 7 dagen (TAG)
Terug naar de bak minimaal 3 dagen geleidelijke verdunning (TAG)

Veelgestelde vragen

Kun je gewoon tafelzout gebruiken?

Alleen als het geen jodium en geen antiklontermiddel bevat. De meeste fijne tafelzouten bevatten die wel. Grof, ongeraffineerd grijs zeezout is de veiligste keuze.

Is het zoutbad gevaarlijk voor een medaka?

Bij 0,5 % en voor een week niet. Het gevaar komt van een slecht afgewogen dosis, een te kleine emmer of een abrupte terugkeer naar zoet water.

Vervangt zout een medicijn?

Nee. Het ondersteunt de vis en lost een goed deel van de kleine, vroeg gesignaleerde problemen op. Een geïdentificeerde ziekte die ondanks het zout voortschrijdt, hoort bij een dierenarts, die als enige een antibioticum of een middel tegen parasieten mag voorschrijven. Het artikel een medaka verzorgen zonder medicijnen beschrijft de andere mogelijke zorg.

Bronnen

  • Tokyo Aqua Garden, ‘メダカの塩水浴とは?容器・濃度から期間まで、具体的な方法を解説します’, https://t-aquagarden.com/column/medaka_saltwater
  • Tokyo Aqua Garden, ‘尾ぐされ病の治療法!’, https://t-aquagarden.com/column/tailrot (temperatuur van 24 tot 26 °C, verversing)
  • Feitenbasis van medaka.fr: bezetting van 1 L per vis, temperatuurdrempels (WEB図鑑, Kamihata, TAG).
  • Verordening (EU) 2019/6 betreffende diergeneesmiddelen.