Algen in een medakabak: soorten, oorzaken en aanpak

Algen in een medakabak zijn normaal. Ze worden pas een probleem als ze gaan woekeren. Elk type heeft zijn eigen oorzaak: te veel licht, te veel voer, een te nieuwe bak, een onevenwicht tussen planten en voedingsstoffen. De aanpak is bijna altijd dezelfde: minder licht, minder voer, meer planten, regelmatig water verversen en een paar goed gekozen algeneters. Nooit een algendoder.

Groen water is geen hinderlijke alg

Voordat je ingrijpt, moet je onderscheid maken. Water dat gelijkmatig groen is, waarin je de bodem nog kunt onderscheiden, is groen water: zwevend fytoplankton, dat Japanse kwekers juist gebruiken om de jongen te voeden en de bak te stabiliseren. Dat bestrijd je niet, je doseert het. Zie groen water. De algen waar deze gids over gaat, zijn die welke zich aan ruiten, planten en bodem vasthechten of als draden ronddrijven. Ze voeden de vissen niet, ze verstikken de planten en bemoeilijken het kijken.

Type voor type

De groene waas en de groene puntjes op het glas

Een groene sluier die de wanden in een paar dagen bedekt, of harde groene puntjes van ongeveer twee millimeter die stevig vastzitten (t-aquagarden). Oorzaak: sterk en langdurig licht, direct zonlicht op een aquarium of een ledbalk die meer dan 12 uur brandt. Dit is de minst erge alg. Aanpak: eens per week een schraper of spons, de verlichtingsduur terug naar 10 tot 12 uur, en de bak uit de directe zon halen als hij binnen staat. Zie verlichting binnen. Buiten, op een tobbe, stoort de groene waas op de wanden niemand en de medaka’s knabbelen eraan.

Draadalgen

Groene draden, dun of in plukken, die zich aan planten, randen en de luchtsteen vasthechten en uiteindelijk drijvende matten vormen. In Japan heten ze aomidoro. Oorzaak: een overmaat aan voedingsstoffen, nitraat en fosfaat, bij veel licht (t-aquagarden). Je ziet ze vooral in het voorjaar in buitenbakken, wanneer de zon terugkomt voordat de planten weer groeien, en in te veel gevoerde bakken. Aanpak: met de hand verwijderen door ze op een stokje of een flessenborstel te winden, het voer verminderen, wekelijks een derde water verversen zolang ze terugkomen, en de planten de overhand laten krijgen. Buiten neemt een bedekking van kikkerbeet op een derde van het oppervlak hen het licht af. Let op bij het weghalen van de matten: jongen en eitjes verstoppen zich erin. Schud de pluk eerst uit in een emmer water uit de bak voordat je hem weggooit.

Bruine algen

Een bruin, stoffig laagje op ruiten, bladeren en grind. Het zijn diatomeeën. Ze verschijnen in nieuwe bakken, meestal in de eerste weken, en in weinig verlichte bakken (t-aquagarden). Ze verdwijnen vanzelf wanneer de bak rijpt en de planten groeien. Aanpak: geduld, wat meer licht als de bak donker is, en een slakje of twee. Verhoog het voer niet en voeg geen meststof toe om de planten te helpen: dat voedt de volgende algen.

Blauwalgen

Een glad, blauwgroen of donkergroen tapijt dat in platen loslaat en naar aarde of schimmel ruikt. Het zijn geen algen maar cyanobacteriën. Ze wijzen op stilstaand, voedselrijk water, vaak in een hoek zonder stroming, met een bodem vol afval. Ze kunnen giftig zijn; t-aquagarden wijst op het risico in ontaard groen water. Aanpak: de platen weghevelen, de bodem schoonmaken, het water een beetje in beweging brengen, twee keer in de week een derde verversen. Drie tot vijf dagen volledige duisternis, met de bak aan alle kanten bedekt en belucht, doet groen water en draadalgen terugwijken, volgens aquascaping-bronnen. Langer dan een week doe je dat niet, en daarna pak je de oorzaak aan, licht of voer, anders komen ze terug. De Japanse bron beschrijft dit type niet in detail.

De gemeenschappelijke oorzaken

Algen hebben drie dingen nodig, net als planten: licht, voedingsstoffen en koolstofdioxide. Ze winnen wanneer ze er meer van hebben dan de planten kunnen gebruiken.

  • Licht. Meer dan 12 tot 14 uur per dag, of direct zonlicht op een binnenaquarium. Buiten is het licht niet regelbaar: daar compenseren planten en schaduw.
  • Voer. Dit is de meest voorkomende oorzaak (t-aquagarden). Elke niet opgegeten kruimel wordt nitraat en fosfaat. De vuistregel: wat in 2 tot 3 minuten wordt opgegeten, één tot twee keer per dag. Zie voeding.
  • Zeldzame waterverversingen. Nitraat hoopt zich onzichtbaar op, tot de algen het zichtbaar maken.
  • Te weinig planten. Een bak zonder snelgroeiende planten laat alles aan de algen over. Waterpest, hoornblad, Najas en Ludwigia binnen, kikkerbeet aan het oppervlak. Nooit waterhyacint of watersla, die in de Europese Unie verboden zijn.
  • Meststof. Een medakabak heeft geen meststof nodig: de vissen leveren die. Een vloeibare meststof die je voor de planten toevoegt, voedt eerst de algen (t-aquagarden).

De aanpak die werkt

In deze volgorde. De verlichting binnen terugbrengen naar 10 tot 12 uur. Minder voeren. Elke week een derde van het water verversen zolang de algen toenemen (t-aquagarden). De bodem met een hevel schoonmaken, zonder hem helemaal om te woelen. Snelgroeiende planten toevoegen. De algen met de hand verwijderen, zonder alles in één keer te willen weghalen. Daarna wachten: een bak komt binnen drie tot vier weken weer in evenwicht, niet in drie dagen. Zie waterverversing.

Flesje Anti Phosphate 100 ml van Aquatic Science

Een fosfaatbinder onttrekt een deel van de meststof aan de draadalgen. Het is geen algendoder: het doodt de algen, de planten en de vissen niet. De Anti Phosphate 100 ml van Aquatic Science doseer je met 20 ml per 1 000 liter, dus 2 ml voor een bak van 100 liter. Het vult de snelgroeiende planten en de regelmatige waterverversingen aan. Eén voorbehoud: wie jongen in aantal wil kweken, laat het uit hun bak, want het groene water dat hen voedt, heeft dat fosfaat nodig. Zie ons overzicht van het Aquatic Science-assortiment.

Compatibele algeneters

Geen enkel dier vervangt bovenstaande handelingen. Ze maken het werk af. En niet alle zijn geschikt voor de medaka, die in koeler water leeft dan de meeste aquariumvissen.

Slakken. Posthoornslakken en blaashoorns komen vanzelf mee met de planten, eten de groene waas en de bruine algen en overleven de winter buiten. Ze vermenigvuldigen zich naar gelang het beschikbare voer: veel slakken betekent te veel voer. De Neritina, te koop in dierenwinkels, zijn effectiever op het glas en planten zich in zoet water niet voort, maar ze vragen hard water en minstens 20 °C volgens Franse kweekfiches: voor het binnenaquarium, niet voor een tobbe buiten. t-aquagarden noemt de ishimaki-gai, verwant aan de Neritina, en de kleine tanishi, die troebel water filteren. Dat zijn Japanse soorten, en de grote tanishi (Cipangopaludina chinensis) is in de Europese Unie sinds augustus 2025 zelfs verboden; het toegestane equivalent is de moerasslak, zie welke dieren bij medaka’s.

Garnalen. De garnaal Caridina multidentata, Amano of Yamato genoemd, 2 tot 3 cm, is het effectiefst tegen draadalgen (t-aquagarden). Ze plant zich in zoet water niet voort, dus geen invasie. Ze komt uit Japanse rivieren en verdraagt kou: Tokyo Aqua Garden vermeldt dat ze buiten kan overwinteren als het water niet bevriest, en dat ze vooral bang is voor plotselinge temperatuurschommelingen. In een mild Atlantisch klimaat, zoals bij ons in Bretagne, hoort ze dus in een tobbe thuis; in continentale en noordelijke klimaten haal je haar binnen. De Neocaridina, de red cherry’s, zijn robuuster en planten zich voort; volwassen medaka’s eten een deel van de jonge garnalen, wat de aantallen reguleert. In beide gevallen zorg je voor schuilplekken, javamos of dichte pollen.

Vissen. t-aquagarden noemt de Otocinclus tegen bruine algen en groene puntjes. Het is een tropische vis uit Zuid-Amerika, die volgens de soortfiches minstens 21 °C nodig heeft, een rijpe bak en een groep: alleen voor een verwarmd binnenaquarium, nooit voor een buitentobbe. Geen enkele algenetende vis is geschikt voor een medakabak buiten in Europa.

En de medaka zelf? Hij knabbelt aan de waas op de wanden en aan jonge draden, maar dat is nooit genoeg.

Wat je niet moet doen

  • Algendoders. t-aquagarden raadt ze zonder voorbehoud af: ze raken planten, ongewervelden en medaka’s, en massaal afgestorven algen verbruiken zuurstof en geven hun voedingsstoffen vrij voor de volgende generatie.
  • De grote schoonmaak. Alles leegmaken, schrobben, vers water bijvullen: de bacteriële cyclus wordt verbroken, en de algen komen als eerste terug. Zie het inlopen van de bak.
  • Het licht lang helemaal uitdoen. Drie dagen donker is te verdragen; een week doodt de planten.
  • Algeneters toevoegen zonder de oorzaak te corrigeren. Ze sterven van de honger wanneer de algen verdwijnen, of houden het niet bij wanneer de algen winnen.
  • Slakken of garnalen uit een poel halen. Parasieten, bloedzuigers en libellenlarven komen mee.

De cijfers om te onthouden

Groene puntjes op het glas Ongeveer 2 mm, te sterk of te lang licht (t-aquagarden)
Verlichting binnen 10 tot 12 uur per dag buiten de kweek
Voer Wat in 2 tot 3 minuten wordt opgegeten, 1 tot 2 keer per dag
Waterverversing bij algen Een derde per week (t-aquagarden)
Bruine algen Nieuwe bak, eerste weken; verdwijnen vanzelf
Amano-garnaal 2 tot 3 cm, plant zich in zoet water niet voort; buiten als het water niet bevriest (mild Atlantisch klimaat), binnen in continentale en noordelijke klimaten
Tijd tot nieuw evenwicht 3 tot 4 weken
Algendoders Nooit

Veelgestelde vragen

Zijn algen gevaarlijk voor medaka’s?

Niet rechtstreeks, behalve de cyanobacteriën. Het gevaar zit in wat ze verraden: te veel voer, te veel nitraat, een bak uit balans. Een mat draadalgen kan ook een jong visje vangen.

Eet een goudvis algen?

Een beetje, maar hij hoort niet in een medakabak: hij eet ook de jongen, de eitjes en de planten, en vervuilt veel meer.

Moet je de slakken verwijderen?

Nee, zolang er weinig zijn. Een slakkenexplosie wijst op te veel voer; je corrigeert het voer, niet de slakken.

De algen komen na elke schoonmaak terug, waarom?

Omdat de oorzaak er nog is. Schoonmaken verwijdert de algen, niet het licht en het nitraat. Pak eerst de verlichting, het voer en de waterverversingen aan.

Bronnen

  • t-aquagarden, column ‘medaka_tank_algae’ (algen in een medakabak: types, oorzaken, algeneters, algendoders afgeraden), https://t-aquagarden.com/column/medaka_tank_algae
  • t-aquagarden, column ‘greenwater_merit’ (risico van cyanobacteriën in ontaard groen water), https://t-aquagarden.com/column/greenwater_merit
  • Feitenbasis van medaka.fr (Kamihata, WEB図鑑, TAG): voer dat in 2 tot 3 minuten wordt opgegeten, 8 tot 10 uur licht buiten de kweek, aanbevolen planten, kikkerbeet als enige drijfplant om aan te raden.