Medaka-eieren met zichtbare ogen die niet uitkomen: waarom, en wat te doen

Eieren die na drie weken wachten nog steeds een zwarte stip in het midden laten zien, één enkel jong dat is uitgekomen, een uitbroeding bij kamertemperatuur met een beetje methyleenblauw: het gebeurt elke herfst opnieuw. Het antwoord is één regel en drie controles. Een medakaei komt uit na ongeveer 250 graaddagen, en als hij ruim daarna nog niet opengaat, ligt het bijna altijd aan temperatuur, licht of zuurstof. Zo lees je de situatie, red je wat te redden valt en voorkom je de volgende teleurstelling.

Wat de zwarte stip wel en niet betekent

De zwarte stip in het midden van het ei zijn de ogen van het embryo. Ze verschijnen vroeg: drie tot vier dagen na het afzetten bij warm water, rond de achtste tot twaalfde dag bij koel water. Een ei waarin de ogen te zien zijn, is dus bevrucht en leeft op het moment dat je ze ziet. Het is echter geen teken dat het uitkomen nabij is: het embryo moet nog de helft van zijn ontwikkeling doormaken. Twee ogen zeggen niets over het moment van uitkomen, dat wordt alleen door de temperatuur bepaald.

Een bevrucht ei is doorzichtig, amberkleurig en stevig bij lichte druk. Een onbevrucht ei wordt in een paar dagen wit en valt uiteen onder je vinger. Daartussen zit het ei dat wel ogen liet zien en daarna wit, zacht of melkachtig werd: dat bevat een embryo dat in zijn schaal is gestorven. Japanse kwekers noemen dat de vierde oorzaak van mislukking, na lage temperatuur, onbevruchte eieren en schimmel.

De regel van 250 graaddagen, toegepast op “kamertemperatuur”

Je vermenigvuldigt de watertemperatuur met het aantal dagen. Het uitkomen volgt rond 250, met een marge: Japanse kwekers zien jongen uitkomen vanaf 230 en soms pas boven 260, afhankelijk van de stam, de waterkwaliteit en de zuurstof. Dat geeft:

Watertemperatuur Verwacht uitkomen
25 °C 10 dagen
22 °C 11 tot 12 dagen
20 °C 13 dagen
18 °C 14 tot 15 dagen
15 °C ongeveer 25 dagen volgens een in Japan aangehaald experiment, met hoge sterfte

“Kamertemperatuur” in een huis in de herfst is water van 18 of 20 °C, soms 16 °C op een vensterbank in de nacht. Bij 18 °C zijn drie weken goed voor bijna 380 graaddagen: de eieren hadden al een week eerder moeten uitkomen. Bij 16 °C kom je op 336, ook daarboven. Het enige geval waarin drie weken nog binnen de norm vallen, is water van 12 of 13 °C, en bij die temperatuur vertraagt de ontwikkeling zo sterk dat het embryo uitgeput raakt voordat het uitkomt. Japanse bronnen leggen de kritische grens rond 15 °C: daaronder wordt de ontwikkeling zeer traag, en onder 10 °C stopt ze. Een bevrucht ei dat lang in dat bereik blijft, sterft zonder uit te komen. Ook daarboven kost kou veel: bij 25 °C komt een goed verzorgde partij voor meer dan 90 % uit, onder 20 °C kan dat percentage zakken tot ongeveer 50 %.

De conclusie voor het geschetste geval: met zichtbare ogen en drie weken bij kamertemperatuur gaat het niet meer om een late uitkomst, maar om eieren die waarschijnlijk niet meer zullen uitkomen. Het jong dat wel is uitgekomen, bewijst dat de eileg bevrucht was. De andere eieren hadden te weinig warmte, en waarschijnlijk ook te weinig licht of zuurstof.

De drie andere factoren die de temperatuur verbergt

Licht

Een medakaei heeft een dag-nachtritme nodig. Tokyo Aqua Garden noemt dat een voorwaarde voor het uitkomen: “de eieren moeten aan daglicht worden blootgesteld”, en anders aan een aquarium- of kweek-LED-lamp. Een Japanse kweker merkt op dat een partij in een donkere kamer duidelijk slechter uitkomt dan een partij bij een raam, mits je de volle zomerzon vermijdt, die een klein bakje te sterk verwarmt. In oktober is een raam de ideale plek.

Zuurstof

Het ei ademt. In stilstaand water raakt de zuurstof op, en het embryo, dat de laatste dagen krap in zijn schaal zit, merkt dat als eerste. Japanse kwekers raden een breed, ondiep bakje aan, een platte doos of een bekertje, dat veel uitwisselingsoppervlak biedt voor weinig water. Daarnaast een dagelijkse waterverversing, die de zuurstof vernieuwt en afvalstoffen van dode eieren afvoert, en, wil je het beter doen, een heel zachte waterbeweging. Een diep, smal bokaal dat nooit ververst wordt, is de slechtste broedmachine.

Methyleenblauw dat te lang blijft zitten

Methyleenblauw wordt gebruikt in de eerste helft van de uitbroeding, tegen schimmel, in een dosis die het water nauwelijks kleurt. Zodra de ogen verschijnen, gaan de eieren over naar water zonder middel, zoals uitgelegd in eileg, eieren en uitbroeden. Geen enkele Japanse bron beweert dat blauw het uitkomen verhindert. Wel zeggen ze allemaal dat een jong dat in blauw water geboren wordt, dat slecht verdraagt, vooral als de dosis door verdamping en bijdoseren is geconcentreerd. Drie weken in het blauw is te lang voor een pasgeboren visje, en het is ook een teken dat het water niet is ververst.

Schimmel, een gevolg van de vertraging

Hoe langer de uitbroeding duurt, hoe meer tijd schimmels hebben om zich op dode eieren te vestigen en via contact naar hun buren te gaan. Een trage uitbroeding is dubbel riskant: door de kou, en door de schimmel die de kou laat gedijen.

Wat je nu kunt doen

  1. Meten: neem ‘s ochtends met een thermometer de temperatuur van het water in het bakje en reken het uit. Boven 300 opgetelde graaddagen heeft wachten geen zin meer.
  2. Sorteren: houd de eieren die nog helder en stevig zijn, met duidelijke ogen en, onder een loep, een embryo dat beweegt of een hart dat klopt. Gooi eieren weg die wit, melkachtig of zacht zijn, of waarvan de inhoud een egaal grijze tint heeft gekregen.
  3. Verhuizen: zet de overlevenden in een plat bakje met schoon water zonder blauw, op 24 tot 26 °C: een doosje op een aquariumverwarmingsmat, drijvend in een verwarmd aquarium, of gewoon in de warmste kamer van het huis bij een raam. Laat de temperatuur in een uur gelijk worden, niet in één keer.
  4. Verversen: ververs het water elke dag, op dezelfde temperatuur, en geef overdag licht en ‘s nachts duisternis.
  5. Een week wachten, niet langer. Wat moet uitkomen, komt in die tijd uit, meestal ‘s ochtends, over twee of drie dagen. Daarna gooi je de rest weg.

De jongen die uitkomen, gaan naar het opkweken van de jongen: ze leven twee tot drie dagen van hun dooierzak en eten vanaf de derde dag. Voor het vervolg binnenshuis, met volumes, water en temperatuur, zie jongen binnen opkweken.

Voor de volgende eileg

  • Broed uit op 24 tot 26 °C vanaf de eerste dag, in een plat, helder bakje dat in het licht staat. In de herfst betekent dat verwarming of een warme kamer, geen “kamertemperatuur”.
  • Noteer de datum van het verzamelen en de temperatuur: de dag van het uitkomen is te voorspellen.
  • Methyleenblauw die het water nauwelijks kleurt, elke dag water verversen, elke dag witte eieren verwijderen, en stoppen met blauw zodra de ogen zichtbaar zijn.
  • Vermijd plotselinge schommelingen: Japanse kwekers vinden dat een plotseling temperatuurverschil een ei meer schaadt dan wat koeler maar stabiel water.
  • Eieren die in oktober door ouders uit de vijver zijn gelegd, komen vaak van vermoeide vrouwtjes aan het einde van het seizoen: de partijen zijn kleiner en kwetsbaarder. Je broedt uit wat je kunt verwarmen en laat de rest.

Veelgestelde vragen

De ogen zijn al tien dagen te zien en het water is 20 °C. Moet ik me zorgen maken?

Nog niet. Bij 20 °C verschijnen de ogen rond de achtste dag en komen de eieren rond de dertiende dag uit. Tel de graaddagen vanaf het afzetten, niet vanaf het verschijnen van de ogen.

Kun je een jong helpen om uit het ei te komen?

Nee. Een jong dat zijn schaal niet kan doorbreken, mist zuurstof of kracht. Je helpt door het water te verversen, de temperatuur rustig te verhogen en licht te geven, nooit door het ei aan te raken.

Er is maar één jong uitgekomen uit de hele eileg: is het levensvatbaar?

Ja, zolang het zwemt en vanaf de derde dag eet. Kweek het apart op in een klein volume, in de warmte, met poedervoer voor jongen of groen water.

Kan methyleenblauw de eieren doden?

In een dosis die het water nauwelijks kleurt, niet. Als het door verdamping is geconcentreerd of tot het uitkomen wordt aangehouden, schaadt het het jong meer dan het ei. Het verklaart niet in zijn eentje een eileg die niet uitkomt.

Bronnen

  • Tokyo Aqua Garden, “メダカの卵を見つけた・取ったら” (je hebt medakaeieren gevonden of verzameld), t-aquagarden.com: eieren blootstellen aan daglicht of een LED, plat bakje voor zuurstof, methyleenblauw en kraanwater tegen schimmel.
  • メダカの飼い方.com, “メダカの卵に目が見えてから孵化まで!孵化しないのはなぜ!?” (van zichtbare ogen tot uitkomen: waarom het niet uitkomt), 2021, bijgewerkt op 1 juli 2026, medaka.papa77.com: ogen rond dag 3 of 4, 25 dagen bij 15 °C, uitkomstpercentage van 90 % bij 25 °C tegen 50 % onder 20 °C, rol van licht, donkere kamer.
  • 日淡といっしょ, “メダカの卵が孵化しない原因と日数の目安” (waarom eieren niet uitkomen, termijnen), nittanwith.com: marge van 230 tot 260 graaddagen, sterk vertraagde ontwikkeling onder 15 °C en stilstand onder 10 °C, zuurstof en stilstaand water, plotselinge schommelingen, methyleenblauw verdunnen als het uitkomen nadert.
  • 和香 (nagoyaka), “メダカの卵が孵化しない原因6選と対処法” (zes oorzaken en oplossingen), nagoyakashop.jp: dood embryo in de schaal, herkennen op gevoel en kleur, lange uitbroeding en schimmel.
  • Medakaya En, “メダカの卵が孵化しない原因” (waarom eieren niet uitkomen), medakayaen-ec.com: vertraging door koel water is de meest voorkomende oorzaak, vooral in het vroege voorjaar.
  • medaka.fr, eileg, eieren en uitbroeden: regel van 250 graaddagen, dosis methyleenblauw, stoppen met blauw zodra de ogen zichtbaar zijn.