Medaka voeren: wat, hoeveel en hoe laat, naar watertemperatuur

Hoe vaak per dag moet je medaka voeren? De antwoorden die je vindt lopen uiteen van één keer per week tot vijf keer per dag, en ze kloppen allemaal, want geen enkel antwoord geldt zonder de watertemperatuur. Een medaka heeft geen maag: hij slaat niets op, hij verteert gaandeweg, en onder 10 °C eet hij bijna niet meer. Voeren betekent dus eerst de thermometer aflezen en dan geven wat in twee of drie minuten wordt opgegeten, op een tijdstip waarop de vis nog voor de nacht kan verteren. Hier volgt de volledige regel, zoals Japanse kwekers en de fabrikant Hikari hem toepassen, met hoeveelheden, tijdstippen, voer, fouten en het geval van de jongen.

De basisregel: eerst de thermometer, dan de klok, dan de hoeveelheid

Water Voerbeurten per dag Hoeveelheid en tijdstip
onder 10 °C geen De vis is in rust en zoekt geen voedsel meer; wat je geeft zakt naar de bodem en rot daar. Eén Japanse school, die van de fabrikant GEX, tolereert een snufje dat in twintig seconden wordt opgegeten, rond de middag op zonnige dagen waarop het water naar 10 °C oploopt; de andere, die van de kwekers uit Ehime en Tokio, geeft van december tot maart niets. Bij twijfel: niets.
10 tot 15 °C om de twee of drie dagen een beurt, of één per dag binnen Heel weinig, midden op de dag, op dagen dat het water is opgewarmd. In het voorjaar begin je weer met licht verteerbaar, mager voer, een week lang op halve dosis, vóór je rijker voer geeft.
15 tot 20 °C één Iets minder dan de vissen aankunnen, binnen twee minuten op, op het warmste moment van de dag, rond 15 uur. Onder 18 °C geef je minder, welk voer het ook is.
20 tot 25 °C één tot twee Het makkelijkste bereik: binnen twee of drie minuten op, ’s ochtends zodra het water is opgewarmd en aan het eind van de middag.
25 tot 30 °C twee tot drie, tot vier in het paaiseizoen Vroeg in de ochtend en aan het eind van de middag, nooit op de warme uren; de laatste beurt twee tot drie uur vóór zonsondergang. Liever kleine, frequente porties dan één grote.
boven 30 °C één, of geen De vissen eten minder en warm water verdraagt restjes slecht: geef minder of sla over. Rond 35 °C eten ze bijna niet meer.

De hoeveelheid beoordeel je met de stopwatch, niet met de lepel: wat in twee of drie minuten wordt opgegeten, en niets dat naar de bodem zakt. Hikari geeft toch een cijfer voor wie wil wegen: voor twintig volwassen dieren boven 20 °C 0,12 g korrels per dag, dus 6 milligram per vis, ongeveer zo groot als zijn oog. Laboratoria, die onbeperkt voeren om na twee maanden eieren te krijgen, komen uit op 5 % van het lichaamsgewicht per dag, verdeeld over vijf tot zeven maaltijden.

Het tijdstip

De medaka verteert in ongeveer drie uur volgens een kweker uit Tokio, in twee volgens GEX: dat zijn schattingen van kwekers die niemand heeft gemeten, maar de gedachte klopt. Je voert wanneer het water het warmst is, wanneer de vis actief is en echt eet, en vroeg genoeg om te zorgen dat er bij het vallen van de nacht niets op de bodem ligt. Geen maaltijd bij zonsopgang, dan is het water op zijn koudst; geen maaltijd in de schemering, dan vertraagt de vis in de avondkoelte en blijft wat hij laat liggen op de bodem achter. ’s Ochtends wacht je tot het water is opgewarmd, bij voorkeur 20 °C of meer; in de zomer is dat vroeg, want de middag is te warm; in het voorjaar en de herfst is het eerder het midden van de dag, tussen 12 en 15 uur, als het water op zijn hoogst is. Voer elke dag op hetzelfde tijdstip: de vissen nemen het ritme over, en een uur verschil maakt niets uit. Dit alles lees je af op een thermometer, zie de temperatuur van een bak aflezen.

Vóór de winter: wanneer stoppen en hoe beslis je dat

In Japan staan twee scholen tegenover elkaar over het stoppen met voeren vóór de winter, het 餌切り (esagiri): sommigen stoppen zodra het water onder 15 °C komt, anderen onder 10 °C. De schrijver van de blog ほぼメダカ (hobomedaka), die bij 10 °C stopt, merkt op dat tussen 10 en 15 °C veel vissen nog komen eten en dat beide scholen hun overwintering laten slagen: de medaka kan beide aan. De regel die wij toepassen is die van de gids van afloredeau.com: volledig stoppen zodra het water duurzaam onder 10 °C komt, ’s ochtends afgelezen.

’s Ochtends, niet ’s middags. Japanse kwekers redeneren vaak op de maximumtemperatuur van de dag, onder een heldere winterhemel waarbij het water ’s middags duidelijk oploopt. Een herfst in West-Europa is grijzer: het water kan achttien van de vierentwintig uur onder 10 °C blijven en midden op de dag een uur lang 12 °C halen. De ochtendthermometer geeft de werkelijke ondergrens; een min-maxthermometer geeft beide cijfers ineens, zie de temperatuur van een bak aflezen.

Hoe lang de vastenperiode duurt, hangt af van waar je woont. In Frankrijk, waar onze regionale kalenders vandaan komen, valt de volledige stop eind oktober in het oosten en begint het voeren weer tegen eind maart: vijf maanden zonder maaltijd. In Bretagne loopt het van december tot half maart, en rond de Middellandse Zee van half december tot februari, met een snufje op zachte dagen. Hoe kouder en langer je winter, hoe langer het vasten, en hoe meer reserves de vissen de winter in moeten nemen; dat wordt in september en oktober beslist.

Wie eerder stopt, of naar binnen gaat. Drie gevallen spelen niet mee met de drempel: late jongen van minder dan 2 cm, die weinig reserves hebben en de winter beter beschut doorkomen; vissen die al mager zijn, voor wie één maaltijd extra bij 9 °C niets verandert, zie de medaka die vermagert; en de kwetsbare variëteiten, Daruma, longfin, albino, zie variëteiten die niet buiten overwinteren.

De twijfeldag. Wanneer het water rond de drempel schommelt, kijk je naar de vissen. Een medaka die roerloos op de bodem zit, eet niet wat je erin gooit. Een medaka die bij je nadering opstijgt tot in de bovenste tien centimeter is nog actief. Dan bied je een belachelijk kleine hoeveelheid aan, wat op de punt van een cocktailprikker past voor een twintigtal volwassen dieren, en je kijkt dertig seconden. Wordt er niets genomen, dan haal je de vlokken met een fijn netje weg en probeer je het een week niet opnieuw.

Waarom we stoppen. Je leest vaak dat de medaka onder 10 of 15 °C ‘een indigestie krijgt’ en eraan sterft. De blog ほぼメダカ zocht uit wat daarachter zit: geen gemeten verteringsduur bij de medaka, geen beschreven symptoom, geen vastgestelde drempel. Dat de vertering in de kou vertraagt, staat vast; dat ze in een indigestie omslaat, is bij deze soort nooit aangetoond. De regel verandert er niet door, maar de werkelijke reden is eenvoudiger: onder 10 °C zoekt de medaka in rust geen voedsel meer, en wat je geeft belandt op de bodem, waar het rot in water dat de kou slecht zuivert. Door te stoppen bescherm je het water. De andere oorzaken van sterfte in de herfst, makkelijker te controleren dan een indigestie, staan in dode medaka: de oorzaken.

Wat: drijvend, op maat van de bek

Hikari Medaka Breed, paaivoer voor volwassen medaka
Het paaivoer: rijk aan eiwitten, een iets grotere korrel, in kleine porties twee tot drie keer per dag, nooit tot verzadiging.

De medaka heeft zijn bek naar boven gericht: hij eet aan het oppervlak, en een jong, dat niet kan duiken, eet alleen wat drijft. Voer dat zinkt is verloren voer, dat op de bodem rot. Kies dus drijvende vlokken of drijvende korrels, en de korrelgrootte volgt die van de vis.

  • Tot 1 cm, de jongen: een poeder van hooguit 0,2 mm, de grootte van hun bek. In onze winkel is dat Hikari Medaka Baby.
  • Van 1 tot 2,5 cm, de jonge vissen: een korrel van 0,2 tot 0,4 mm. Hikari benadrukt deze stap bij 1 cm, waar je het jongenpoeder verruilt voor een korrel die bij de bek past; dat is Hikari Medaka Next.
  • Volwassen dieren, vanaf 2,5 cm: een korrel van 0,4 tot 0,7 mm. Voor de kweekdieren in het seizoen het rijkere paaivoer, Hikari Medaka Breed.
Zakje Hikari Medaka Baby, voer voor medaka-jongen, hooguit 0,2 mm
Zakje Hikari Medaka Next, voer voor jonge medaka, 0,21 tot 0,37 mm
Zakje Hikari Medaka Breed, paaivoer voor volwassen medaka, 0,38 tot 0,6 mm

Voor het seizoen 2027 brengt Aquatic Science een voer uit voor kleine vijvervissen, Mini Fish: een korrel van 0,3 mm die geschikt is voor jonge vissen van 1 tot 2,5 cm en die ook volwassen dieren eten. De helft van de korrels zinkt: in een bak met alleen medaka geef je kleinere snufjes en houd je de bodem in de gaten. De samenstelling staat in onze presentatie van het Aquatic Science-assortiment voor kleine bakken.

Pot Aquatic Science Mini Fish-voer, korrel van 0,3 mm

Vlokken of korrels? Bij gelijk gewicht hebben vlokken viermaal het volume, drijven ze lang en zijn ze makkelijk verteerbaar: het is het voer voor wie vaak en weinig voert. Korrels voeden per hap meer, en daarmee laat je vissen groeien of paaien; als je van vlokken op korrels overstapt, halveer je het snufje. Een richtpunt van GEX om te zien of het voer past: korte, dikke keutels wijzen op rijk voer dat wat zwaar verteert; lange, dunne op verteerbaar maar mager voer.

De paaivoeders uit het Japanse Hikari-assortiment bevatten 50 tot 51 % eiwit en 10 tot 11 % vet, met een bewust iets grotere korrel en vetzuren die volgens de fabrikant van invloed zijn op het aantal eieren en het uitkomstpercentage; de gebruiksaanwijzing zegt minstens twee tot drie maaltijden per dag, in kleine porties. Een kweker uit Ehime voegt de keerzijde toe: een vrouwtje dat zich volpropt met vet voer krijgt een leververvetting, haar eierstokken lopen vast en ze stopt met paaien. Voor kweekdieren dus: rijk aan eiwit, gemiddeld aan vet, en nooit tot verzadiging.

Levend voer en groen water

  • Pantoffeldiertjes, 0,2 mm, zijn het eerste voer van de jongen, levend en zonder vervuiling; je kweekt ze in een fles met een gisttablet, in de schaduw, in vier tot zeven dagen. Laboratoria geven ze vanaf het uitkomen.
  • Artemia, vers uitgekomen, nemen het vanaf de vierde dag over bij sommige lijnen, bij andere rond een week; laboratoria gaan zo snel mogelijk over op artemia, met 150 tot 300 per vis en per maaltijd.
  • Watervlooien, te groot voor pasgeborenen, voeden jongen van een maand en vetmesten volwassen dieren buiten, waar ze zich in de bak voortplanten; binnen zuigt het filter ze op.
  • Groen water is een permanente voedselbron die de overleving van de jongen duidelijk verhoogt, en het verteert de overmaat aan poeder; maar het vervangt de maaltijden niet, en te dicht verstikt het de bak bij zonsopgang. Zie groen water.
  • Rode muggenlarven en tubifex, diepgevroren of gevriesdroogd: rijk, vetmestend, te geven als aanvulling op droogvoer en nooit alleen, en meteen weer de vriezer in. Vissen die ze lekker vinden, laten daarna het korrelvoer links liggen.

Een valkuil in de winter: artemia die in lauw zout water zijn uitgekomen of pantoffeldiertjes die warm zijn gekweekt, gaan dood en vervuilen als je ze in een bak van 8 °C giet. Levend voer geef je in het seizoen van het levende voer.

De jongen: honger is de eerste doodsoorzaak

Japanse kwekers zijn het unaniem eens: het medaka-jong sterft van de honger voordat het aan een ziekte of aan het water sterft. Het heeft geen maag en geen reserves, het eet de eerste zeven dagen slecht, en drie dagen zonder voedsel binnen volstaan om het te doden. De eerste twee dagen voedt de dooierzak het; vanaf de tweede of derde dag geef je, en je geeft vaak: drie tot vijf maaltijden per dag, vijf en meer volgens Hikari en volgens de laboratoria, in minieme hoeveelheden, opgegeten zolang het poeder drijft, met de restjes vijf minuten later met een pipet weggezogen. De eerste maand legt het lichaam vast: een goed gevoerd jong van het uitkomen tot twee weken geeft een vis die overleeft en na twee maanden paait; een jong dat laat en weinig wordt gevoerd blijft klein en sterft vaker. Twee liter voor een twintigtal pasgeborenen, 25 tot 28 °C, geen stroming, weinig wateronderhoud in de eerste twee weken: de details staan in medaka-jongen binnen opkweken, en de keuze van het water in welk water voor de jongen.

De fouten

  • Te veel. Dit is de meest voorkomende en ernstigste fout: de restjes zinken, rotten, de ammoniak stijgt, het water wordt troebel, draadalgen woekeren. Een overvoerde vis groeit te snel, wordt geslachtsrijp met onvolgroeide eierstokken, legt heldere eieren en leeft korter. Na een overdaad: een of twee dagen niets, de restjes verwijderd, een derde van het water ververst, en weer beginnen op halve dosis.
  • Bij koud weer, of vlak vóór een koude regenbui, bij ons een storm, in Japan een tyfoon: de fotosynthese stopt, de zuurstof daalt, en de vertering ook.
  • Te rijk in het voorjaar: een vis die uit de winter komt, verteert dat slecht en krijgt vetbolletjes onder de huid. Je begint weer met verteerbaar voer, zodra het nachtminimum 10 °C houdt, en je bouwt in een week op.
  • Dikker worden door de dosis te verhogen: je maakt een vis dikker door het aantal maaltijden te verhogen, niet door de grootte ervan.
  • Voeren vlak voor een vertrek. Een gezonde volwassen vis vast een week zonder schade, twee weken als hij vet is; je propt hem de dag ervoor niet vol, je ververst een derde van het water en je vertrekt. Automatische voerautomaten doen volwassen dieren meer kwaad dan goed; voor jongen en magere vissen zijn groen water en watervlooien in een bak buiten beter dan een machine. Vóór een transport zetten kwekers de vissen nuchter, zodat de zak niet vol ammoniak komt te staan, en voeren ze niet op de dag van aankomst.

De cijfers om te onthouden

  • Onder 10 °C: niets. 10-15 °C: een maaltijd om de twee of drie dagen. 15-20 °C: één per dag. 20-25 °C: één of twee. 25-30 °C: twee tot drie, tot vier bij het paaien. Boven 30 °C: minder geven.
  • Binnen twee of drie minuten op, niets dat zinkt; 6 milligram per volwassen dier per dag volgens Hikari.
  • Niet bij zonsopgang, niet in de schemering; laatste maaltijd twee tot drie uur vóór de nacht.
  • Poeder van 0,2 mm tot 1 cm, korrel van 0,2 tot 0,4 mm tot 2,5 cm, daarna 0,4 tot 0,7 mm.
  • Jongen: vanaf de tweede of derde dag drie tot vijf maaltijden per dag, restjes vijf minuten later weggezogen.
  • Een gezonde volwassen vis vast een week; je propt hem nooit vol vóór je weggaat.

Veelgestelde vragen

In april is het water ’s ochtends 14 °C en ’s middags 20 °C, moet ik voeren?

Ja, één keer, rond 14 of 15 uur, iets minder dan de vissen aankunnen, met verteerbaar voer. Is het ’s ochtends onder 10 °C, dan niet.

Mijn medaka storten zich op het voer en vragen om meer, moet ik meer geven?

Nee, dat doen ze altijd. De hoeveelheid beoordeel je aan wat er na drie minuten overblijft en aan de toestand van het water, niet aan hun gretigheid. Om ze dikker te maken, voeg je een maaltijd toe, geen extra voer.

Ik ben in augustus tien dagen weg, wat moet ik doen?

Een derde van het water de dag ervoor verversen, geen maaltijd op de dag van vertrek, een net tegen roofdieren en schaduw. Vette volwassen dieren houden tien dagen vol. Voor jongen: een bak buiten met groen water en watervlooien, of een buur met elke dag een klaargemaakte dosis, die in twee minuten wordt opgegeten.

Bronnen

  • Kyorin (Hikari), ‘メダカの飼い方’ (medaka houden) en de productfiches van het medaka-voerassortiment, kyorin-net.co.jp: 0,12 g per dag voor twintig volwassen dieren, vijf maaltijden en meer voor jongen, stoppen onder 12 °C, korrelgroottes van 0,2 tot 0,7 mm, paaivoeders met 50-51 % eiwit; maandkalender voor buiten.
  • Murata K., Kinoshita M., Naruse K., Tanaka M., Kamei Y., Medaka: Biology, Management, and Experimental Protocols, deel 2, Wiley, 2020, hoofdstuk 1, uittreksel van de uitgever catalogimages.wiley.com: pantoffeldiertjes vanaf het uitkomen, artemia vanaf de vierde dag, 150 tot 300 per maaltijd, vijf tot zeven maaltijden per dag, porties in milligram per vis; Davis C. R., Okihiro M. S., Hinton D. E., Aquatic Toxicology 60, 2002: een portie van 3 tot 4 % van het gewicht vertraagt de groei.
  • GEX, ‘メダカ飼育に一番重要な「エサ」のポイント’ (het belangrijkste over voer), onder toezicht van Tomatsu Tomomi, gex-fp.co.jp: bek naar boven, drijvend voer, een minuut tijdens het paaien, keutels als indicator, vier maaltijden voor jongen, eerste maand beslissend; ‘メダカの屋外飼育の月別ポイント’, gex-fp.co.jp: het snufje van de middag in de winter.
  • Tokyo Aqua Garden, ‘メダカはエサ無しで何日耐えられるのか’ (hoeveel dagen zonder eten), t-aquagarden.com: drie uur vertering, laatste maaltijd rond 15 uur, stoppen onder 10 °C, een week vasten; ‘プロがすすめるメダカが食べるエサ7選’, t-aquagarden.com; ‘メダカの稚魚の育て方’, t-aquagarden.com.
  • Medakaya-en, ‘夏の餌やり’ (voeren in de zomer), 2026, medakayaen-ec.com; ‘稚魚の餌’, 2026, medakayaen-ec.com: honger, eerste doodsoorzaak van jongen; ‘冬の室内飼育’, 2025, medakayaen-ec.com.
  • THE AQUA LAB, ‘メダカの餌やりは1日何回’ (hoeveel maaltijden per dag), 2026, practical-aqualabo.com: tabel per temperatuur, 0,1 tot 0,2 g voor tien volwassen dieren, tijdvensters, hervatten na een overdaad.
  • Hime-medaka, ‘餌切りのタイミング’, ‘飽和給餌’, ‘室内飼育と飽和給餌’, ‘雨の日の餌’, ‘留守中の餌’, hime-medaka.com: enzymen onder 10 °C, leververvetting bij volgepropte vrouwtjes, een tot twee weken vasten, levend voer en koude bak.
  • メダカの飼い方.com, ‘餌の量’ en ‘餌の与えすぎ’, medaka.papa77.com: wachten tot het water opwarmt, overvoeren en vroege puberteit; 日淡といっしょ, ‘ゾウリムシの培養’, nittanwith.com; ‘自動給餌器は必要か’, nittanwith.com.
  • ほぼメダカ, ‘結局、餌切りは何℃?’ (bij welke temperatuur stoppen met voeren?), hobomedaka.com, en ‘メダカって本当に消化不良を起こすのか?’ (krijgt de medaka echt indigestie?), hobomedaka.com: stoppen bij 15 of 10 °C, ontbreken van metingen van de vertering en van een beschrijving van indigestie bij de medaka.