Een nieuwe jongenbak, gevuld met water uit een fles omdat het ‘puur’ is, elke dag ververst omdat ‘schoon water gezond is’, en tien dagen oude jongen die naar de bodem zakken: het is een klassiek beeld, en het komt voort uit een verkeerd idee over wat goed water is voor een jong. Een medakajong heeft geen schoon water nodig in de menselijke zin, hij heeft stabiel, levend water nodig zonder chloor, dus meestal het water van de bak van zijn ouders. Hier lees je wat de vier soorten water die je bij de hand hebt waard zijn, kraan, regen, fles en bak, met de cijfers.
Wat een jong van zijn water vraagt
Drie dingen. Ten eerste geen chloor: bij 0,1 of 0,2 mg per liter doodt chloor 100 % van de vissen door verstikking, volgens het Franse voedselveiligheidsagentschap ANSES, en dat is precies de dosis die in de Franse drinkwaternetten wordt aangehouden. Ten tweede stabiliteit: visjongen hebben de regulatie van volwassen vissen nog niet, hun huid en dooierzak doen het werk van de kieuwen, en bij een medaka die dicht bij de onze staat, is aangetoond dat een larve veel minder verschil in zoutgehalte verdraagt dan een volwassen vis. Water dat elke dag verandert, is voor hem elke dag een schok. Ten derde leven: een medakajong voedt zich de eerste twee weken met de microfauna en het fytoplankton van zijn bak, en het afval dat hij produceert, wordt alleen omgezet door bacteriën die op oppervlakken leven, niet in het water. Nieuw water, hoe schoon ook, heeft geen van beide.
Kraanwater
In de meeste gevallen is het de goede basis, op één voorwaarde. In Frankrijk wordt het net zo gedoseerd dat er overal minstens 0,1 mg chloor per liter blijft, 0,3 aan de uitgang van de fabriek. Die dosis is dodelijk voor een vis: je giet nooit kraanwater rechtstreeks in een jongenbak. Er zijn twee manieren om het te verwijderen:
- De waterbereider, op basis van natriumthiosulfaat: onmiddellijk, in de dosering van het flesje. Dit gebruiken Japanse kwekers voor jongen, omdat alleen dit zeker het resultaat geeft.
- Laten staan, in een breed, open vat: het vrije chloor verdampt. In de volle zomerzon volstaan een paar uur; bij bewolkt weer of in de winter een of twee dagen; binnen zonder zon twee tot drie dagen, een dag met een luchtsteen die roert. Water dat heeft gestaan, bewaar je niet, het raakt beladen met bacteriën; en in de zomer chloreren de netten sterker, een nacht volstaat niet altijd. Japanse kwekers controleren voor jongen met een reagens.
Wat chlooramine betreft, het chloor gebonden aan ammoniak dat niet verdampt en Amerikaanse aquarianen bezighoudt: dat is een Noord-Amerikaanse praktijk. Het staat niet tussen de in Frankrijk toegelaten desinfectiemethoden en wij hebben geen enkel Frans net gevonden dat het gebruikt. Wat je hier vindt, zijn kleine hoeveelheden chlooraminen die ontstaan uit het chloor en het natuurlijke ammonium in het water, die waterbereiders ook neutraliseren. Vraag je eigen waterleverancier wat er geldt waar je woont.
De hardheid hangt af van de bodem. Op de granietbodem van Bretagne is het kraanwater zacht, 13 tot 17 °f (Franse hardheidsgraden) in Finistère; in sedimentaire bekkens is het hard, 22 tot 30 °f in Parijs, met bijna 300 mg bicarbonaten per liter. Beide zijn geschikt voor de medaka. Hard water heeft zelfs een voordeel voor een jongenbak: de bufferwerking houdt de pH op zijn plaats. Zie pH, hardheid en temperatuur.
Regenwater
Het bevat geen chloor, het is gratis, en al het andere pleit voor jongen tegen. De pH is 5 tot 6, de mineralisatie bijna nul, 20 tot 80 microsiemens tegenover enkele honderden voor kraanwater, en de bufferwerking nul: niets houdt de pH vast, die meebeweegt met de ademhaling van planten en vissen. Als het van een dak is opgevangen, neemt het bovendien mee wat het dak eraan geeft: zink, honderden milligrammen per vierkante meter per jaar bij een zinken dak, lood van lekdaken en goten, koper van leien, vogelpoep, stof, en in acht van de tien in België geteste regenputten fecale bacteriën. Japanse kwekers raden het niet aan om een bak te vullen; hun onderwerp is eerder de regen die in bakken buiten valt, waar een stevige bui op weinig gebufferd water een abrupte daling van pH en hardheid veroorzaakt.
Als je het toch wilt gebruiken: nooit puur en nooit voor jongen: half-om-half met ontchloord kraanwater, de eerste stroom van de bui weggelaten, en een carbonaathardheid die naar minstens 3 of 4 °dKH is opgetrokken, bijvoorbeeld met fijngemalen oesterschelpen in de bak, of op meetbare wijze met een mineraliserend middel zoals Optiminera 1.000 van Aquatic Science, waarvan het effect niet van de pH afhangt zoals dat van schelpen.

Flessenwater
Twee bezwaren en een valkuil. Het eerste bezwaar is dat het niets toevoegt wat ontchloord kraanwater niet toevoegt, tegen een prijs die nergens mee te vergelijken is, en Japanse kwekers raden het daarom af. Het tweede is dat het steriel is: geen bacteriën, geen microfauna, een bak die bij nul begint. De valkuil is de samenstelling, die per merk van enkelvoudig tot tienvoudig verschilt. Hieronder staan drie Franse merken als voorbeeld.
| Water | Droogrest | Calcium | Bicarbonaten | pH | Wat het voor een bak betekent |
|---|---|---|---|---|---|
| Volvic | 130 mg/L | 12 mg/L | 74 mg/L | 7 | zacht maar gebufferd, ongeveer 3,5 °dGH en 3,4 °dKH: acceptabel |
| Evian | ongeveer 345 mg/L | 80 mg/L | 360 mg/L | 7,2 | hard, ongeveer 17 °dGH: geschikt, te mengen met zacht water voor variëteiten die minder verkiezen |
| Mont Roucous | 33 mg/L | 2,6 mg/L | enkele mg/L | 5,8 | bijna gedemineraliseerd, zuur, zonder buffer: hetzelfde als schoon regenwater, het minst geschikt ondanks zijn imago |
| Cristaline | wisselend: een dertigtal bronnen onder hetzelfde etiket | lees het etiket van de gebottelde bron voordat je het gebruikt | |||
Een flessenwater met een redelijke carbonaathardheid, zoals Volvic, is een bruikbaar uitgangswater als je niets anders hebt, mits je het inent en niet ververst. Een zeer zwak gemineraliseerd water dat je kiest omdat het ‘voor baby’s’ is, is de slechtste keuze in het schap.
Het water van de bak van de ouders, en groen water
Dat is het water dat Japanse kwekers nemen, en dat is het water dat wij in Lesneven nemen. Het oppervlaktewater van een gezonde kweekbak heeft precies de chemie waarin de eieren zich hebben ontwikkeld, dus geen schok; het is bevolkt met het fytoplankton en de raderdiertjes die een jong voeden nog voordat hij het poeder eet; en een licht groen water, de kleur van groene thee, met nog zichtbare bodem, doet beide tegelijk: permanent voedsel en buffer. De Japanse schoolstudies die groen water met vers water vergelijken, vinden een betere overleving en een betere groei in groen water. Te dicht verbruikt het bij zonsopgang echter alle zuurstof, en jongen weerstaan dat minder goed dan volwassen vissen: je verdunt met een kwart tot een derde, nooit met de helft. Zie groen water.
Voor de bacteriën volstaat het water niet: ze leven op oppervlakken, grind, wanden, planten, niet in het vrije water. Een handvol grind of een stukje filtermateriaal uit de bak van de ouders ent een nieuwe bak onmiddellijk, terwijl een bak die met nieuw water begint twee tot zes weken nodig heeft om ammoniak om te zetten, en commerciële bacterieproducten wisselende resultaten geven; in een proef met drie nieuwe systemen begon dat met 10 % gebruikt medium meteen met nitrificeren, terwijl dat met een commercieel product ammoniak en nitriet hoog hield. Bacterieculturen zoals Medaka PSB of Medaka Care helpen een bak op gang te houden, maar vervangen aan het begin geen handvol levend grind. De details van de cyclus staan in een bak laten inlopen.
En de waterverversing?
Japanse kwekers zijn het niet allemaal eens over het tempo, maar wel over het principe: geen grote verversing zolang het jong geen 1 cm is voor sommigen, 2 cm voor anderen. Tot die tijd vul je de verdamping aan met het oppervlaktewater van de bak van de ouders en zuig je de bodem af met een pipet. Wie in het naaldstadium toch water ververst, doet dat in kleine hoeveelheden, een vijfde tot een kwart, via de bodem, langs de wand gegoten, met water dat op 2 °C na gelijk is aan dat van de bak. De test die je moet doen, is niet die op nitriet, dat in een bak zonder bacteriën op nul blijft, maar die op ammoniak: die stijgt als eerste, en 10 microgram per liter van de niet-geïoniseerde vorm volstaat om te schaden. Dit alles staat uitgewerkt in jongen binnen opkweken.
De cijfers om te onthouden
- Chloor in kraanwater: minimaal 0,1 mg/L in het net, dodelijk voor een vis; waterbereider of 24 uur laten staan, enkele uren in de zomerzon.
- Regenwater: pH 5 tot 6, geen bufferwerking, metalen van het dak; nooit puur voor jongen.
- Fles: Volvic is geschikt, Mont Roucous niet; geen enkele heeft bacteriën.
- Water van de ouders: identieke chemie, levend voedsel; grind uit de rijpe bak voor de bacteriën.
- Geen grote waterverversing vóór 1 cm; bijvullen met water van de ouders; ammoniaktest, geen nitriettest.
Veelgestelde vragen
Mijn kraanwater is erg kalkrijk, 30 °f. Is dat een probleem voor de jongen?
Nee, de medaka leeft in Japan ook in hard water, en de bufferwerking van hard water is een voordeel voor een kleine bak. Ontchloor het, dat is alles.
Kan ik mijn jongenbak met Volvic vullen en bacteriën uit een flesje toevoegen?
Ja, dat is de oplossing als je in allerijl een jongenbak opzet zonder rijpe bak bij de hand. Bacteriën uit een flesje, Bactogen of Bacto Flow van Aquatic Science, enten nieuw water dat er geen heeft. Een schep water en een handvol grind uit de bak van de ouders, als je die hebt, kun je er heel goed bij doen. In alle gevallen een ammoniaktest in de eerste dagen.


Ik heb regenwater opgevangen in een schone ton, zonder zinken dak. Is het bruikbaar?
Om een goed gebufferde bak met volwassen vissen aan te vullen, ja, in kleine hoeveelheden. Voor jongen half-om-half met ontchloord water en met een opgetrokken carbonaathardheid; puur niet.
Bronnen
- ANSES, advies 2010-SA-0169 van 27 juli 2010 over een sterfte van forellen door een chloorhoudende lozing, anses.fr: 0,1 mg/L aanbevolen op elk punt van het net, 0,3 aan de uitgang van het station, 0,1 tot 0,2 mg/L dodelijk voor vissen; ANSES, “Chlore dans l’eau du robinet”, 2026, anses.fr.
- Tijdschrift EIN nr. 480, “La désinfection de l’eau potable, quelles possibilités ?”, 2025: in Frankrijk toegelaten methoden; Martinez C. et al., “Chlorine, friend or foe?”, University of Florida IFAS FA171, 2010, ask.ifas.ufl.edu: verdwijning in 24 uur beluchting, persistente chlooramine.
- ARS Île-de-France, gezondheidscontrole van het water van Parijs, 2021: hardheid en bicarbonaten; ARS-gegevens 2026 voor Finistère, overgenomen door Selectra.
- Rocher V. et al., “Hydrocarbons and metals in atmospheric deposition and roof runoff in central Paris”, Water, Air, and Soil Pollution 159, 2004; ASEES, kwaliteit van regenputwater, 1999; Dennerle, handleiding voor het remineraliseren van osmosewater.
- Samenstellingsfiches van Volvic, Evian en Mont Roucous, gepubliceerd door de merken; Test Achats voor de variabiliteit van de bronnen van Cristaline.
- Cho Y. S., Lee S. Y., Kim D. S., Nam Y. K., “Tolerance capacity to salinity changes in adult and larva of Oryzias dancena”, Korean Journal of Ichthyology 22, 2010; Fridman S., “Ontogeny of the osmoregulatory capacity of teleosts”, Frontiers in Marine Science 7, 2020.
- DeLong D. P., Losordo T. M., “How to start a biofilter”, SRAC Publication 4502, 2012, srac.msstate.edu; Bischoff A. et al., Global Aquaculture Advocate, 2015: gebruikt medium tegenover commercieel product; Haywood G. P., “Ammonia toxicity in teleost fishes”, 1983: 10 µg/L NH3.
- Tokyo Aqua Garden, “メダカのカルキ抜きとは” (ontchloren voor medaka), t-aquagarden.com; “水道水の正しいカルキ抜きの方法” (de juiste methode), t-aquagarden.com; “水道水じゃない水でアクアリウムはできるのか” (regen, put, fles), t-aquagarden.com.
- 日淡といっしょ, “梅雨の長雨で屋外メダカが酸性雨ダメージ” (zure regen en bakken), nittanwith.com; “グリーンウォーターで針子が全滅” (groen water en verstikking van jongen), nittanwith.com.
- メダカの飼い方.com, “グリーンウォーターの水換え”, medaka.papa77.com: bijvullen met oppervlaktewater van de bak van de ouders, geen verversing vóór 1 cm; ほぼメダカのブログ, “稚魚の水換え”, hobomedaka.com: geen verversing vóór 2 cm; めだか友水, “水道水のカルキ抜きは本当に必要か”, medakayusui.com.