Medakalarven opkweken: van het harigo-stadium tot volwassen vis

Een medakalarfje leeft twee tot drie dagen van zijn dooierzak, daarna moet het eten: honger is de belangrijkste doodsoorzaak. Je voert vanaf de derde dag, vier tot vijf keer per dag, met fijn poeder, infusoriën of groen water, en je ververst of filtert de eerste weken niet. Een verlies van 20 tot 30 % is normaal, en je voegt de jongen bij de volwassen vissen bij 1 tot 2 cm, afhankelijk van de methode.

Het harigo-stadium, het naaldlarfje

Bij het uitkomen meet het larfje een paar millimeter. De Japanners noemen het harigo (針子), naaldlarfje, omdat je van het diertje alleen een dun streepje en twee ogen ziet. In dit stadium blijft het ongeveer twee weken. Het is de kwetsbaarste periode in het leven van een medaka: de vis heeft geen reserves, verdraagt geen stroming of abrupte waterverandering, en kan alleen piepkleine prooien vangen.

Het kweekbakje hoeft aan het begin niet groot te zijn. Een bak van 10 tot 20 liter, een drijvend mandje in de hoofdbak of een teil in de schaduw volstaat voor één worp. Het gaat om stabiliteit: dezelfde temperatuur als bij de incubatie, geen aanzuigend filter, geen volwassen vis. Een drijvend kweekmandje in de bak van de ouders houdt de larfjes op de juiste temperatuur en beschermd, zonder extra materiaal. Het hele verloop van het paaien tot het uitkomen staat in voortplanting van medaka’s: paaien, eieren en incubatie.

Voeren vanaf de derde dag

De dooierzak voedt het larfje twee tot drie dagen. Daarna moet het eten, en een larfje dat niets vindt, sterft binnen enkele dagen. Dat is verreweg de belangrijkste oorzaak van verlies bij beginners, veel vaker dan de waterkwaliteit. Je begint dus op de derde dag, en zelfs al de dag na het uitkomen voor de eerste larfjes van een gespreide worp.

De frequentie is het tweede punt. Een harigo eet weinig per keer en heeft geen maag om voorraad in op te slaan: het heeft vier tot vijf kleine maaltijden per dag nodig. Twee maaltijden per dag zijn het absolute minimum, en de groei lijdt daaronder (medakazukan.net). Wie overdag werkt, combineert: een of twee keer poeder ‘s ochtends en ‘s avonds, en groen water of infusoriën die tussendoor continu beschikbaar blijven.

De drie voedingsmiddelen van de eerste weken

Hikari Medaka Baby, poedervoer voor larfjes
Hikari Medaka Baby, het fijne poeder van de eerste weken.

Het eerste is poeder voor larfjes. Het is zo fijn gemalen dat de bek van een harigo het kan doorslikken, en het drijft even voor het zinkt. Je strooit een minuscuul snuifje op het oppervlak, dat in twee tot drie minuten wordt opgegeten, niet langer. Een overschot zakt naar de bodem en rot. Hikari Medaka Baby is een poeder dat voor dit stadium is ontworpen. Je kunt ook volwassenenvoer heel fijn tussen twee vingers fijnwrijven, maar de korrelgrootte is dan minder regelmatig.

De medakalijn van Hikari volgt daarna de groei: de Medaka Baby, hoogstens 0,2 mm, tot 1 cm, en daarna de Medaka Next, 0,21 tot 0,37 mm, van 1 tot 2,5 cm. Vanaf een centimeter voldoet ook de Mini Fish van Aquatic Science, in 0,3 mm. Je gaat van de ene korrel naar de andere door beide enkele dagen te mengen. Zie onze presentatie van het Aquatic Science-assortiment.

Zakje Hikari Medaka Baby, voer voor medakalarfjes, hoogstens 0,2 mm
Zakje Hikari Medaka Next, voer voor jonge medaka's, 0,21 tot 0,37 mm
Pot Mini Fish van Aquatic Science, korrel van 0,3 mm

Het tweede is groen water, het grīn wōtā (グリーンウォーター) van de Japanse kwekers. Dat is water met zwevend fytoplankton, het water dat vanzelf groen wordt in een bak in de zon. De larfjes vinden er permanent voedsel in, en de micro-organismen die zich erin ontwikkelen zijn een tweede bron. Te dicht groen water verdun je met helder water. Je maakt het door een emmer bakwater een tot twee weken in de zon te zetten, of je haalt het uit een buitenbak die al groen is.

Het derde is infusoriën: die protozoën en raderdiertjes die massaal opkomen in water waarin wat plantaardig materiaal vergaat. Een slablad of een stukje bananenschil in een pot bakwater op een warme plek levert ze in enkele dagen. Je giet dat troebele water dan in de bak van de larfjes. Het is het kleinste levende voer, dat voor de jongste harigo geschikt is.

Watervlooien, wat later

Watervlooien zijn kleine kreeftachtigen van ongeveer 2 mm. Ze zijn te groot voor een harigo, maar worden uitstekend voer zodra de jongen een maand oud naderen (t-aquagarden.com). De voordelen zijn duidelijk: watervlooien blijven levend in de bak zonder het water te vervuilen zolang ze niet zijn opgegeten, en hun beweging lokt de jacht uit.

Je kweekt ze in een emmer of teil in lichte schaduw, in water dat heeft gestaan, bij een ideale temperatuur van 25 °C. Ze eten groen water of om de twee à drie dagen een snuifje droge bakkersgist. Een lichte dagelijkse beroering of zwakke beluchting voorkomt stilstaand water. Een watervlooienkweek stort soms in zonder zichtbare reden, dus houd er liefst twee aan. Artemianauplii zijn een alternatief, kleiner bij het uitkomen, maar ze leven kort in zoet water en vragen dagelijks een nieuwe uitbroeding.

Niet verversen, geen aanzuigend filter

Tijdens het harigo-stadium, dus de eerste twee weken, ververs je het water niet. Verversen stresst de larfjes, verandert de temperatuur en haalt de micro-organismen weg waarvan ze eten. Plotselinge sterfte na een waterverversing is klassiek. Je vult alleen aan om verdamping te compenseren, met water van dezelfde temperatuur, en zuigt met een dun slangetje de voerresten op die zich op de bodem ophopen. Een beetje groene modder op de bodem is geen probleem, het is een voorraadkast.

Een filter is in dit stadium overbodig, en een aanzuigend filter is gevaarlijk: harigo’s worden tegen de zeef of in de pomp gezogen. Wil je toch beluchten, dan volstaat een luchtsteen met een dun straaltje lucht, zonder stroming. Een drijfplant of een bosje javamos helpt het water te stabiliseren en biedt schuilplaatsen. Het algemene principe is hetzelfde als in een buitenbak zonder filter.

Zodra de larfjes groter zijn dan 1 cm, kun je beginnen met gedeeltelijke verversingen, hoogstens een kwart van het volume, met water dat heeft gestaan op dezelfde temperatuur. Bevat je kraanwater geen chlooramine, dan volstaat 24 uur laten staan buiten, twee tot drie dagen binnen.

Sorteren op grootte

Drijvend kweekmandje voor medakalarfjes
Het drijvende kweekmandje: de larfjes groeien op in het water van de bak, beschermd tegen de volwassen vissen.

Binnen één worp groeien sommige larfjes twee keer zo snel als andere. De grootste eten eerst en gaan de kleinste lastigvallen, of zelfs opeten. Daarom sorteren kwekers, senbetsu (選別), zodra het verschil zichtbaar wordt, vaak rond drie tot vier weken. Je scheidt de snelle van de trage in twee bakken. De kleintjes, bevrijd van de concurrentie, halen vaak een deel van hun achterstand in.

Deze eerste sortering is nog geen selectie op kwaliteit. Die komt later, wanneer kleuren en lichaamsvorm leesbaar zijn, bij 2 of 3 cm. Waar je dan op let, staat in medaka’s seksen en ouderdieren kiezen.

Een normale sterfte

Ook goed begeleid verliest een worp vissen. Een sterfte van 20 tot 30 % in de eerste weken geldt bij de Japanse WEB図鑑 als normaal, en een overlevingskans van 70 tot 80 % als goed (medakazukan.net). Een deel van de larfjes is al bij het uitkomen zwak en eet niet. Bij meer dan 30 % verlies zoek je een oorzaak: honger, waterverversing, te koud water, aanzuiging door een filter, of een hydra in de bak. Dat kleine poliepje, vastgehecht aan wanden en planten, vangt harigo’s met zijn tentakels. Het onderwerp komt aan bod in de natuurlijke vijanden van medaka’s.

Wanneer je de jongen bij de volwassen vissen voegt

Een volwassen vis van 3 tot 4 cm eet alles wat in zijn bek past. Er zijn twee ijkpunten. Zijn de jongen apart gevoerd en vitaal, dan kun je ze vanaf 1 cm bij de volwassen vissen zetten, mits er schuilplaatsen zijn (medakazukan.net). Uit voorzichtigheid wachten veel kwekers tot 2 cm, de grootte waarop een jong geen mogelijke prooi meer is (tokyoaquagarden.com). Idealiter, als er plaats voor is, wacht je op de volwassen grootte, wat ook concurrentie om voer voorkomt.

Bij ons voegen de jongen zich eerder rond 2 cm bij de volwassen vissen. In alle gevallen voeg je samen op een zachte middag, in een goed beplante bak, en houd je de eerste dag in de gaten.

Larven aan het eind van het seizoen en de winter

Een worp van augustus of september geeft een probleem: de jongen hebben niet de grootte om buiten te overwinteren. Te kleine jongen van het jaar overleven de overwintering buiten niet, en hun groei stopt onder 15 °C. Er zijn twee oplossingen. De eerste is de kleintjes binnenhalen in een aquarium, verwarmd tot minstens 20 °C en 13 tot 14 uur verlicht, zodat ze blijven groeien en eten. De werking staat beschreven in medaka’s binnen houden. De tweede is vanaf half augustus geen eieren meer te verzamelen en de volwassen vissen de winter te laten voorbereiden.

Jongen geboren in mei of juni halen vóór de herfst 2 cm of meer. Zij kunnen met de volwassen vissen buiten overwinteren, in een bak van minimaal 30 liter met een diepe zone, zonder voer onder 10 °C. In een mild Atlantisch klimaat, zoals bij ons in Bretagne, gaat dat goed. In continentale, noordelijke of bergachtige streken houd je een reservebak binnen. De richtlijnen staan in het overwinteren van medaka’s.

De cijfers om te onthouden

Dooierzak 2 tot 3 dagen
Eerste maaltijd 3e dag
Maaltijden per dag 4 tot 5, minimaal 2
Harigo-stadium ongeveer 2 weken, zonder waterverversing
Watervlooien rond 1 maand, kreeftachtigen van ongeveer 2 mm
Normale sterfte 20 tot 30 %
Samenvoegen met volwassen vissen vanaf 1 cm bij apart voeren, 2 cm uit voorzichtigheid
Winter buiten alleen voor voldoende grote jongen, bak van 30 L met diepe zone

Veelgestelde vragen

Mijn larfjes sterven de eerste week een voor een, waarom?

In de meeste gevallen eten ze te weinig. Controleer of het voer fijn genoeg is, of het vier tot vijf keer per dag wordt gegeven, en voeg groen water of infusoriën toe zodat er altijd iets te eten is. Controleer binnen ook de temperatuur, minstens 25 °C, en de ammoniak, die nitrietproeven niet zien: zie larfjes binnen opkweken.

Kun je larfjes voeren met fijngewreven vlokken?

Ja, op voorwaarde dat je ze tussen de vingers of in een vijzel tot heel fijn poeder maalt. Een poeder uit de handel heeft een regelmatiger korrelgrootte en is makkelijker te doseren.

Het water in de bak van de larfjes wordt groen, is dat erg?

Nee, het is zelfs wenselijk. Groen water voedt de larfjes. Wordt het zo dicht dat je de vissen niet meer ziet, verdun het dan met helder water dat heeft gestaan.

Vanaf wanneer zie je de kleur van de larfjes?

Dat hangt van de variëteit af. Larfjes van de Miyuki worden donker geboren en de uitwendige glans komt met de leeftijd. Bij de meeste variëteiten wordt de kleur leesbaar rond 2 cm.

Hoeveel larfjes in een bak van 20 liter?

Aan het begin enkele tientallen, daarna deel je door naarmate ze groeien. Rond 2 cm kom je weer uit bij de regel van een liter per vis.

Bronnen

  • 改良メダカWEB図鑑, FAQ, https://medakazukan.net/faq/
  • Tokyo Aqua Garden, “Medaka eggs”, https://tokyoaquagarden.com/medaka-eggs
  • Tokyo Aqua Garden, “ミジンコの繁殖” (het kweken van watervlooien), https://t-aquagarden.com/column/daphniapulex_breeding
  • Kamihata, kweekgids voor de medaka
  • Kweekgids van À Flore d’Eau, afloredeau.com