Medaka in een minivijver: een kleine vijver op terras of balkon

Een kom van 36 liter, drie planten, een tiental medaka die naar boven komen zodra je schaduw over het water valt: de medaka-minivijver is het eenvoudigste watertje dat je buiten kunt aanleggen. Het is ook het watertje dat het makkelijkst mislukt, omdat een klein volume weinig vergeeft. In onze winkel in Lesneven, in Bretagne, maken we elk voorjaar een aantal klaar voor het tentoonstellingsterras, en in juli komen de vragen. Dit leggen we aan de toonbank uit.

Waarom de medaka de vis van de minivijver is

De medaka (Oryzias latipes) is een Japanse rijstveldvis van 3 tot 4 cm. In Japan wordt hij al eeuwen gehouden in keramische kommen voor het huis, zonder filter of pomp: dat is de traditie van de medaka-bachi, waar de ‘medaka bowls’ vandaan komen die je overal ziet.

Wat de soort voor een klein volume zo bijzonder maakt, is zijn tolerantie: water van 4 °C in de winter, 30 °C een paar uur in de zomer, stilstaand water, spontaan paaien vanaf 18 °C. Een goudvis in dezelfde kom zou in één zomer aan zijn eigen afval sterven; een medaka niet.

Wat hij niet verdraagt, zijn snelle schommelingen. En dat is precies de zwakte van een minivijver: 36 liter warmt en koelt tien keer sneller op en af dan een vijver van 3 m³. Alle vakmanschap zit in het dempen van die schommelingen.

Welk volume voor een medaka-minivijver?

De drempel van 30 liter

We bieden twee komformaten aan, en ze dienen niet hetzelfde doel. De Medaka Bowl 420 (16 liter) is een kom voor binnen of voor een heel beschaduwd hoekje: op een vensterbank, in een serre, op een tafel onder een pergola biedt hij zonder moeite plaats aan 3 of 4 medaka. Op een terras in Bretagne pal op het westen gezet, warmt hij tussen 13 en 17 uur 8 °C op, en dat wil je niet. Dertig liter is het volume vanaf waar een zonnige middag de temperatuur niet meer laat omslaan: de Medaka Bowl 600 (36 liter) is het terrasformaat.

Hoeveel medaka bij welk volume

De regel die wij hanteren, voorzichtiger dan wat je elders leest, is 1 volwassen medaka per 4 tot 5 liter, rekening houdend met het feit dat de vrouwtjes zullen paaien en dat je jongen zult houden.

Werkelijk watervolume Aanbevolen volwassen medaka Opmerking
16–20 liter (Bowl 420) 3 tot 4 Binnen of volledige schaduw; te onstabiel in volle zon
30–36 liter (standaardkom) 6 tot 8 Het ideale terrasformaat
50–60 liter (zinken bak, halve ton) 10 tot 12 Buiten overwinteren is denkbaar
80–100 liter (trog, voorgevormde bak) 15 tot 20 Een echte minivijver, planten met wortels mogelijk

Reken met het werkelijke watervolume, niet met dat van de bak: met 5 cm substraat en een derde van de ruimte door planten bevat een kom van 36 liter er maar 28 tot 30.

Breed en ondiep, maar nooit minder dan 20 cm water

De medaka leeft aan het oppervlak: het oppervlak telt meer dan de diepte. Maar bij minder dan 20 cm water vriest de kom op een januarinacht tot op de bodem dicht en warmt hij in juli op als een kookpan. Een kom van 60 cm doorsnede bij 25 cm hoog is het goede compromis.

Waar zet je de kom: de plek bepaalt alles

Drie regels, op volgorde:

  • Zon ’s ochtends, schaduw ’s middags. De planten hebben 4 tot 5 uur direct licht nodig; de medaka hebben de zon van 15 uur niet nodig. Op een terras pal op het zuiden zorg je voor een schaduwdoek of een grote pot bamboe die de kom vanaf 14 uur afschermt.
  • Beschut tegen de heersende wind. In Lesneven verdampt de westenwind 1 tot 2 cm water per dag uit een blootgestelde kom, en koelt hij het oppervlaktewater abrupt af. Een hoek van een muur volstaat.
  • Buiten bereik. Op tailleshoogte als je een kat hebt, en nooit onder een boom: de bladeren van oktober zijn de eerste oorzaak van zwart water dat we in november zien.

Controleer ten slotte of de ondergrond het houdt: 36 liter water, een kom en substraat wegen samen bijna 50 kg. Informeer op een balkon naar de toegestane belasting.

Vullen: planten, bacteriënsubstraat, kraanwater

De planten doen het werk

In een minivijver zijn de planten de filtratie. Mik op een derde tot de helft van het oppervlak bedekt. Onze drie onmisbare planten voor een kom van 36 liter:

  • een drijfplant voor schaduw en opname van nitraat: kikkerbeet (Hydrocharis morsus-ranae), inheems, die op de bodem overwintert, of Amazone-kikkerbeet (Limnobium laevigatum) van mei tot september, die de kou niet overleeft; kroos als je bereid bent het af te scheppen. Geen watersla en geen waterhyacint: beide zijn verboden in de Europese Unie;
  • een ondergedoken zuurstofplant die ook als paaisubstraat dient: Ceratophyllum demersum, dat geen substraat nodig heeft, of een bosje Vallisneria in een mandje;
  • een oeverplant in een mand, die boven het water uitsteekt en veel opneemt: een kleine rus, watermunt, een dwerg-Acorus.

Deze soorten vind je bij onze vijverplanten en onze filterplanten. Vermijd waterlelies, ook dwergen, in minder dan 60 liter: ze bedekken alles binnen een maand. Watersla en waterhyacint zijn in de Europese Unie verboden, gebruik ze dus niet.

Wel of niet filteren?

Geen circulatiepomp: de medaka heeft een hekel aan stroming en put zijn jongen uit. Een kleine luchtpomp met een diffusor op het minimum verandert daarentegen een kom in de zomer, wanneer warm water minder zuurstof bevat. Het is de enige uitrusting die we altijd aanraden, samen met een min-maxthermometer die je vertelt wat er om 16 uur is gebeurd terwijl je aan het werk was. De Medaka Filter Kit bundelt de luchtpomp, het biologische luchtfilter en de slang voor één kom; boven 8 vissen voeg je een Medaka Filter Bio Block toe.

De eerste drie weken

Vul met kraanwater; bij ons, in de Léon, is dat eerder zacht (ongeveer 5 °GH), wat de medaka goed bevalt maar de pH minder stabiel maakt. Voeg 3 tot 5 cm gewassen fijn grind toe, zet de planten erin en wacht twee tot drie weken zonder vissen: de bacteriën die ammoniak omzetten hebben die tijd nodig. De fotosynthetische bacteriën Medaka PSB versnellen de zaken een beetje, en Medaka Care stabiliseert het water bij het vullen; geen van beide vervangt het wachten.

De medaka erin zetten: wanneer en hoe

Het goede moment is wanneer het water dag en nacht boven 15 °C blijft. In Lesneven betekent dat in een kom buiten zelden vóór half mei, soms eind mei als het voorjaar fris is. Het seizoen om vissen in te zetten loopt tot eind september; daarna hebben de vissen geen tijd om vóór de winter reserves op te bouwen.

Op de dag zelf: laat de gesloten zak 15 minuten in de schaduw drijven, voeg dan een half uur lang elke 10 minuten een glas water uit de kom toe voordat je de vissen met een netje loslaat, zonder het transportwater erbij te gieten. Zet de hele groep in één keer in en voer niet op de eerste dag.

De minivijver door de seizoenen heen

Periode (Lesneven, Bretagne) Water in de kom Wat wij doen
Maart–april 8–14 °C Voorjaarsschoonmaak, planten weer op gang brengen, nog geen vissen
Half mei–juni 15–20 °C Medaka inzetten, eerste eieren, 1 maaltijd per dag
Juli–augustus 18–28 °C, pieken tot 30 Schaduw, beluchting, om de 2–3 dagen bijvullen, 2 kleine maaltijden
September–oktober 14–18 °C Laatste eieren, bladeren verwijderen, maaltijden verder uit elkaar
November–februari 3–10 °C Geen voer onder 8 °C, de kom beschermen of naar binnen halen

De hittegolf: de echte bedreiging

Het is niet de kou die medaka in Bretagne doodt, het is de week met 32 °C in juli op een terras. In 36 liter kan het water aan het eind van de middag boven 30 °C komen en een flink deel van zijn zuurstof verliezen. Drie handelingen: schaduw vanaf 13 uur, de beluchting laten draaien en ’s avonds bijvullen met water op kamertemperatuur, nooit ineens koud water. Komt het water twee dagen achter elkaar boven 30 °C, verplaats dan de kom.

Regen, verdamping en overloop

Een Bretonse onweersbui voegt in een uur 3 cm water toe en spoelt je jongen over de rand. Japanse kommen hebben overloopgaten: controleer of ze vrij zijn of boor er een. Omgekeerd daalt het peil bij oostenwind in juni een centimeter per dag; vul in kleine hoeveelheden bij in plaats van met één grote wekelijkse vulling.

Muggen

Een beplante kom met medaka kweekt geen muggen: de medaka staat bekend als larvenverorberaar. Het probleem komt alleen voor in een kom zonder vissen, tijdens de drie weken inwerken in mei; dek hem dan af met fijn gaas of een hor.

Roofdieren

Een reiger heeft geen belangstelling voor 36 liter op een terras; een kat en een merel wel. Drijfplanten bieden een toevluchtsoord; verdwijnen er zonder verklaring vissen, leg dan een beschermnet Medaka Cover Net op totdat je begrijpt waarom. Het dient ook als hor tijdens het inwerken.

De winter: binnenhalen of buiten laten?

De standaard-medaka (oranje, wit, Youkihi, Miyuki) overwintert in Lesneven buiten in een bak van minstens 50 liter, mits die nooit tot op de bodem bevriest. Onze winters tellen een paar nachten onder nul; een ijslaag aan het oppervlak is geen probleem zolang een deel van het water open blijft, en een draaiende luchtpomp volstaat daarvoor. In koudere klimaten: zie onze gids over medaka buiten overwinteren.

In een kom van 36 liter halen we de kom liever naar binnen, in een garage of een onverwarmde schuilplaats, bij het licht van een raam, van eind november tot maart. De vissen blijven in verdoving, zonder voer, en komen in het voorjaar weer op gang. De kwetsbare variëteiten, Daruma, longfin en albino, gaan in elk geval naar binnen: we beschrijven ze in ons artikel over medaka-variëteiten die niet buiten overwinteren.

De fouten die we het vaakst in de winkel zien

  • De vissen erin zetten op de dag dat je de kom koopt, in april, ‘omdat het mooi weer is’.
  • Voeren met goudvisvlokken, die te groot en te rijk zijn: een fijn poeder zoals Hikari Medaka Next, in twee minuten opgegeten, volstaat.
  • Al het water verversen als het groen wordt: je begint weer bij nul. Een derde van het volume elke veertien dagen in de zomer en meer drijfplanten lossen groen water op.
  • Vergeten dat acht vissen in het voorjaar er vijftig worden in de herfst: voorzie een tweede bak voor de jongen.

Veelgestelde vragen

Hoeveel medaka in een minivijver van 30 liter?

Zes tot acht volwassen dieren voor 30 tot 36 liter werkelijk water, dus 1 medaka per 4 tot 5 liter. Reken op minder als je de jongen houdt, en trek het volume af dat substraat en planten innemen.

Heeft een medaka-minivijver een filter nodig?

Geen pompfilter: de medaka verdraagt geen stroming. Planten zorgen voor de zuivering als ze een derde van het oppervlak bedekken. Een kleine luchtpomp wordt in de zomer aanbevolen voor de zuurstof; een biologisch luchtfilter wordt nuttig boven acht vissen.

Overwinteren medaka buiten in een kom?

In 50 liter of meer wel, in het milde Atlantische klimaat van Bretagne, als de bak niet tot op de bodem bevriest en een deel ijsvrij blijft. In een kom van 36 liter is het veiliger de kom van eind november tot maart naar een lichte, onverwarmde ruimte te brengen. De variëteiten Daruma, longfin en albino gaan altijd naar binnen.

Trekt een minivijver muggen aan?

Niet met medaka erin: ze eten de larven. Het risico bestaat alleen tijdens de drie weken inwerken zonder vissen; dek de kom dan af met een hor.

Kun je een medaka-minivijver op een balkon pal op het zuiden zetten?

Ja, op voorwaarde dat je het water vanaf het begin van de middag beschaduwt, in de zomer beluchtigt en minstens 30 liter kiest. Controleer de toegestane belasting van het balkon: een gevulde kom van 36 liter weegt bijna 50 kg.

Kort samengevat, en waar je het materiaal vindt

Minstens dertig liter, een derde van het oppervlak in planten, alleen ’s ochtends zon, drie weken geduld vóór de vissen, zes tot acht medaka inzetten wanneer het water 15 °C houdt, schaduw en lucht in juli en bij een kleine kom een beschutte plek in de winter: dat is alles wat nodig is voor een medaka-minivijver die jaren meegaat.

De Medaka Bowl 600, de planten en de luchtpompen vind je in de winkel van À Flore d’Eau. Voor andere vragen behandelt onze medaka-FAQ er een dertigtal.